NR 1/1999

Wersja elektroniczna numerów archiwalnych powstała w wyniku współpracy z Biblioteką Elbląską im. Cypriana Norwida (http://www.bibliotekaelblaska.pl/).

Spis artykułów

Horyzonty myśli kulturoznawczej

  • Wojciech Kalaga
    Homo textualis: podmiot - interpretacja - etyka
    Przedmiotem artykułu jest prezentacja trzech głównych kierunków nowoczesnej i ponowoczesnej krytyki podmiotu, czyli nurtu lingwistycznego, społecznego i semiotycznego. Autor podważywszy kartezjańskie pojęcie podmiotu, wprowadza nowy podmiot, który wywłaszczony i odtożsamiony stał się efektem ‘relacji z Zewnętrzem’. Podmiot wykreowany przez współczesną teorię charakteryzuje nieciągłość i fragmentaryczność oraz determinizm. Autor przedstawia dwa aspekty istnienia podmiotu: egzystencjalny (Sein) i jakościowy (Sosein). Podmiot jako znak interpretujący i samointerpretujący sam stanowi o swoim bytowym ugruntowaniu oraz określa jakościową konstytucję. Autor podkreśla konieczność wspólnoty interpretacji i podmiotu.
  • Lucyna Kopciewicz
    Językoznawstwo, feminizm, ponowoczesność – czyli o pewnej próbie znalezienia słusznego kontekstu interpretacyjnego dla nowych konfiguracji myśli społecznej
    Autorka analizuje zagadnienie feminizmu i językoznawstwa na gruncie przestrzeni ponowoczesnej. Celem refleksji feministycznej jest zmiana społecznej i kulturowej nierówności płci. Lingwistyka feministyczna zajmuje się asymetriami systemu językowego oraz krytyką językowych zachowań kobiet i mężczyzn w różnych sytuacjach. Pole zainteresowań językoznawstwa poszerza się obecnie o psychologię, socjologię i socjolingwistykę. Autorka stawia pytania o to, jak efektywnie łączyć krytykę feministyczną z językoznawstwem. Odpowiedzią może być tu zmodyfikowana teoria aktów mowy (Lyotard).
  • Rodi Frithjof
    Kultura i cywilizacjia (Próba nowego ujęcia zdewaluowanej pary pojęć)
    We wstępie autor podejmuje kwestię globalizacji, w kontekście współwystępowania kapitalizmu i ujednolicenia konsumpcji (antagonizm Dżihad vs McWorld). Tytułową parę pojęć autor analizuje także w odniesieniu do koncepcji O. Spenglera i T. Manna. Uświadamia, iż przeniesienie pojęć kultury i cywilizacji na grunt współczesnej polityki będzie bardzo pomocne w ujęciu wielu z jej obecnych problemów (multikulturowość, globalizacja, obiekcje wobec zjednoczenia europejskiego). Pogodzenie problematycznego dualizmu zależy wyłącznie od właściwej relacji między racjonalizacją porządku ekonomiczno-technicznego oraz strukturami kulturalnymi. Utrzymanie takiej równowagi jest rolą ‘krytycznego humanizmu’, dla którego niewiele miejsca pozostaje we współczesnym świecie.
  • Kazimierz Krzysztofek
    Człowiek posthumanistyczny?
    Przedmiotem artykułu są główne zagrożenia humanizmu dzisiaj oraz związane z nimi problemy natury moralnej. We wstępie autor stawia pytania dotyczące granic człowieczeństwa (granic możliwości i tożsamości człowieka). Jako najważniejsze zagrożenia humanizmu wskazuje: manipulacje genetyczne i klonowanie, psychofarmakologię oraz bioelektroniczną hybrydyzację człowieka. Wiedza o budowie ludzkich genów umożliwi kształtowanie człowieka, co może być już postrzegane jako posthumanizm. Autor wylicza zarówno korzyści, jak i szkody spowodowane przez klonowanie. Następnie uświadamia obietnice i zagrożenia, które niosą leki działające bezpośrednio na układ nerwowy. Wreszcie rozważa kwestię człowieka-maszyny, snując przyszłościowe wizje na temat jego miejsca w świecie. W przywróceniu rangi kulturze wysokiej i aktywnej polityce kulturalnej upatrywać można równowagę dla zbyt śmiało idącego postępu nauki i techniki.

Recenzje i omówienia

  • Piotr Dejneka
    Pasaże Waltera Benjamina
    R. Różnowski,Pasaże Waltera Benjamina. Studium myśli, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1997
  • Daria Kołacka
    Wywołane absurdem
    R. Różnowski red., Absurd w filozofii i literaturze, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1998
  • Roman Kubicki
    Bezpieczna racjonalność sztuki
    Jan Stanisław Wojciechowski,Jaki rozum po katastrofach. Wokół polskiej sztuki lat 90., Instytut Kultury, Warszawa 1998
  • Krzysztof Polit
    Próba powrotu do aksjologicznego obiektywizmu
    L. Hostyński, Układacz tablic wartości, Lublin 1999
  • Jan P. Hudzik
    Estetyka według Wolfganga Welscha
    (Omówienie: Undoing Aesthetics)
  • Zofia Majewska
    Radość przeżycia
    Teresa Pękala, Estetyka otwarta Mieczysława Wallisa, Instytut Kultury, Warszawa 1997
  • Marianna Michałowska
    (Multi)media i awangarda
    R. W. Kluszczyński, Obrazy na wolności - studia z historii sztuk medialnych w Polsce, Instytut Kultury, Warszawa 1998
  • Bartosz Korzeniewski
    Autokreacja albo tożsamość?
    Agata Bielik-Robson, Na drugim brzegu nihilizmu, IFiS PAN, Warszawa 1997

Z problemów polityki kulturalnej

  • Dorota Ilczuk
    Polityka kulturalna a społeczeństwo obywatelskie w świetle literatury, badań Rady Europy i Unii Europejskiej
    Artykuł stanowi podsumowanie badań autorki nad zależnościami między polityką kulturalną a społeczeństwem obywatelskim Europy. Autorka przedstawia w punktach główne cele i zasady współczesnej polityki kulturalnej oraz porównuje ich realizację na przykładzie wybranych państw. Uświadamia wielość definicji i znaczeń pojęcia społeczeństwo obywatelskie. Stawia tezę o dwukierunkowości powiązań między polityką kulturalną a społeczeństwem obywatelskim (umacnianie więzi obywatelskich przez kulturę wpływa jednocześnie na jej rozwój). Prezentuje zakres obszarów związanych z formułowaniem i realizacją polityki kulturalnej. Ostatnim zagadnieniem poruszonym przez autorkę jest kwestia decentralizacji władzy realizującej politykę kulturalną, czego wynikiem jest włączanie w procesy decyzyjne różnego rodzaju instytucji eksperckich i doradczych.
  • Teresa Kostyrko
    Krótkie uwagi o dotychczasowym oraz o pożądanym modelu uczestnictwa Polaków w kulturze
    Przedmiotem artykułu jest charakterystyka modelu uczestnictwa Polaków kulturze w latach dziewiędziesiątych. Autorka prezentuje szereg czynników, które wpłynęły na jego ukształtowanie (m.in. polityka kulturalna PRL, zmiany ekonomiczne i polityczne po 1989 r., popularyzacja kolorowej prasy i filmów video , komercjalizacja TV). Autorka przedstawia badania Instytutu Kultury, których wyniki nie świadczą o kryzysie kultury, stanowią jednak dowód na spadek zainteresowania kulturą wysoką oraz ukazują zależność między poziomem kultury a uczestnictwem w kulturze. W zakończeniu autorka wymienia cechy pożądanego modelu uczestnictwa w kulturze.

Sztuka i doświadczenie estetyczne

  • Sasaki Ken-ichi
    Życie estetyczne w nie związanej z miejską cywilizacją kulturze Japonii
    Autor wychodząc od eseju Masaoki Oki, wyprowadza tezę dotycząca kulturowej różnicy między zachodnią a japońską cywilizacją. Na podstawie opozycji technologii kamienia i technologii drewna autor przedstawia relacje miasto-natura w kulturze zachodniej i japońskiej. W tej pierwszej naturę rekompensuje sztuka, w drugiej natura obecna jest w czystej formie, a sztuka ją naśladuje. Autor opisuje zjawisko prywatnych ogrodów w japońskich miastach oraz wyjaśnia na czym polega, japoński styl przeżycia estetycznego wypływający ze skupienia.
  • Ewa Rewers
    Powrót Don Kichota, czyli o antropomorfizacji sztuki postmodernistycznej i jej konsekwencjach
    Autorka podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie dotyczące podmiotu w sztuce postmodernistycznej, posługując się w tym celu postacią Don Kichota z La Manchy. Pierwszym przykładem powrotu rycerza jest August Comte i jego utopijny projekt syntezy nurtów naukowych, artystycznych i feministycznych w sztuce postmodernistycznej. Przykład drugi stanowi Alfred Schűtz i jego naukowa, artystyczna i zdroworozsądkowa interpretacja rzeczywistości, w której zakorzeniony jest podmiot. Trzecią kwestią, którą podejmuje autorka jest podmiot uwodzący i uwiedziony wykreowany przez iluzyjny świat mediów. On to coraz szczelniej wypełnia miejsce, w którym odnaleźć próbujemy postmodernistyczne oblicze sztuki.
  • Anna Zeidler-Janiszewska
    Powroty do Malewicza, czyli w poszukiwaniu ponowoczesnej metafizyki
    Autorkę interesuje aktualizacja awangardowych poszukiwań twórczych Kazimierza Malewicza w dobie ponowoczesności. Pierwsze nawiązania odnoszą się do jego refleksji utopijno-filozoficznej (N. Bolz, F. P. Ingold). Autorka wymienia kontynuatorów, którzy starali się ‘odmetafizycznić’ jego projekty osadzając je w konkretnej przestrzeni miejskiej (E. Lissitzky, I. Leonidow). Na gruncie polskim Malewiczowskie interpretacje reprezentują S. Marzec i J. S. Wojciechowski. Utopijny ‘nad-rozum’ Malewicza zastąpiony ma być przez rozum świadomy swoich ograniczeń, lecz niebojący się nowych wyzwań i stawania na przeciw temu, co nieznane.
do góry