NR 2/1999

Wersja elektroniczna numerów archiwalnych powstała w wyniku współpracy z Biblioteką Elbląską im. Cypriana Norwida (http://www.bibliotekaelblaska.pl/).

Spis artykułów

Dyskusje, omówienia i recenzje

  • Jacek Zydorowicz
    Archeologia multimedialna
    Ryszard W. Kluczyński, Film - wideo - multimedia. Sztuka ruchomego obrazu w erze elektronicznej, Instytut Kultury, Warszawa 1999
  • Anna Zeidler-Janiszewska
    Edukacja ponowocześnie opisana
    Zbyszko Melosik, Tomasz Szkudlarek,Kultura, tożsamość, edukacja. Migotanie znaczeń, Oficyna Wydawnicza IMPULS, Kraków 1998
  • Marcin Lubaś
    Pojęcie zróżnicowania kulturowego w antropologii postmodernistycznej
  • Justyna Ryczek
    Wszechobecna wielość
    A. Zeidler-Janiszewska (red.), Problemy ponowoczesnej pluralizacji kultury, Wyd. Humaniora, Poznań 1998; R. Kubicki (red.), Filozoficzne konteksty rozumu transwersalnego, Wyd. Humaniora, Poznań 1998, t.2.
  • Marianna Michałowska
    O czym śni "maszyna widzenia"
    Wojciech Chyła, Szkice o kulturze audiowizualnej, Wyd. Fundacji Humaniora, Poznań 1998, s. 200

Kulturoznawstwo - szanse i zagrożenia

  • Jan Stanisław Wojciechowski
    Polityka kulturalna a badania Instytutu Kultury
    Przedmiotem artykułu jest zwrócenie uwagi na potrzebę polityki kulturalnej państwa, opartej na demokratycznych regułach oraz usytuowanie jej w kontekście rynku i inicjatyw obywatelskich. Trudności w jej sprawowaniu spowodowane są sytuacją ustrojową Polski. Autor prezentuje także ogólne założenia polityki kulturalnej innych państw europejskich (system obiegu informacji i badania kultury, edukacja kulturalna, promocja rodzimej twórczości za granicą). Kreśli obszar zagadnień podejmowanych w ramach kompleksowych badań kultury, których organizacja w Polsce wymaga poprawy. Rozwój Instytutu Kultury upatruje w kształtowaniu coraz doskonalszych metod pozyskiwania wiedzy o kulturze.
  • Jacek Sójka
    Źródła refleksji kulturoznawczej
    Autor definiuje kulturę jako sposób postrzegania i interpretowania świata, zależny od samoświadomości poszczególnych epok. Kreśli obszar nauki jaką jest kulturoznawstwo oraz prezentuje jej podstawowe inspiracje filozoficzne (filozofia niemiecka). Charakteryzuje także nurt anglosaskich cultural studies, podkreślając ich silne związki z marksizmem oraz interdyscyplinarność. Porusza też kwestię kryzysu socjologii oraz jej niespełnione aspiracje do bycia nauka ścisłą. Zwraca uwagę na rolę komunikacji i mediów w badaniach nad kulturą.
  • Eugeniusz Wilk
    Kulturoznawstwo a cultural studies. Pytania w perspektywie refleksji nad audiowizualnością
    Autor porównuje kulturoznawstwo z cultural studies w odniesieniu do kultury audiowizualnej. Jako przykład wskazuje na programy telewizyjne, które są tekstami otwartymi, zależnymi od odbioru przez społeczeństwo. Stawarza to pole do badań nad relacjami między mediami a ideologią (S. Hall). Innym modelem badań kultury telewizyjnej opisanym w artykule jest tzw. etnografia publiczności telewizyjnej (D. Morley), czyli analiza zachowań i reakcji przedstawicieli różnych grup społecznych w ich kontekstach kulturowych. Jednym z aspektów tych badań jest sposób funkcjonowania gender w kulturze telewizyjnej. Autor tekstu przekonuje, iż doświadczenia brytyjskie z korzyścią wpłyną na postawy polskiego kulturoznawstwa.
  • Jerzy Kmita
    Kulturoznawstwo nie jest socjologią kultury
    Autor opiera swoje tytułowe stwierdzenie na myśli Floriana Znanieckiego na temat socjologii i kultury. Przedstawia jego poglądy na temat tożsamości tych dwóch pojęć. Sam autor wprowadza pojęcie ‘humanistyki zintegrowanej’ jako synonimu słowa ‘kulturoznawstwo’. Wypowiada się także na temat ‘narcystycznej koncepcji interpretacji’, która ściera się z kulturoznawstwem, pojmowanym jako próba syntezy różnych odrębnych dziedzin kultury.
  • Aldona Jawłowska
    Kulturoznawstwo czy kulturoznawstwa?
    Autorka próbuje odpowiedzieć na pytanie, czym jest kulturoznawczy punkt widzenia, w kontekście różnorodności podejmowanych w Polsce działań badawczych, wielości dyscyplin humanistycznych zajmujących się kulturą oraz tradycji i koncepcji kultury. Nie nakłania do ich ujednolicenia, lecz do współpracy i wymiany poglądów.
  • Sław Krzemień-Ojak
    Kulturoznawstwo – pojęcie i problem
    Autor prezentuje pragmatyczne podejście do ‘kulturoznawstwa’ jako ogólnej nazwy kierunku badań, podkreślając jednocześnie jej interdyscyplinarność. Wyraża ponadto swoją opinię w sprawie zasadności użycia terminu ‘kulturoznawstwo’ dla określenia badań nad kulturą prowadzonych przez pracowników uczelni i studentów na Uniwersytecie w Białymstoku.
  • Stefan Bednarek
    Czy kulturoznawstwo jest do życia koniecznie potrzebne?
    Kluczowe pytanie zawiera autor w refleksji nad przedmiotem badań kulturoznawstwa. Przedstawia także formalne aspekty kulturoznawstwa jako dyscypliny naukowej na wyższych uczelniach oraz kłopoty z jej klasyfikacją na tle innych dyscyplin humanistycznych. Od innych nauk (filozofii, socjologii, antropologii) kulturoznawstwo różni się tym, iż traktuje kulturę jako byt swoisty i autonomiczny, dlatego z tej szczególnej perspektywy istnienie kulturoznawstwa jest konieczne.
  • Andrzej Mencwel
    Program Wiedzy o kulturze
    Artykuł stanowi charakterystykę Instytutu Kultury Polskiej przekształconego z Katedry Kultury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, jego główne cele i założenia. Autor przedstawia zespół naukowy Instytutu oraz jego program ‘wiedzy o kulturze’ zawarty w czterotomowej serii podręczników. Porusza także kwestię kierunku „Kulturoznawstwo” oraz program specjalizacji „Animacja kultury”.
  • Ewelina Nurczyńska-Fidelska
    Informacja o studiach kulturoznawczych na Uniwersytecie Łódzkim
    Artykuł zawiera podstawowe informacje dotyczące studiów kulturoznawczych Uniwersytetu Łódzkiego: dostępne specjalizacje, pracownicy, prace naukowe oraz charakterystyka przedmiotów ogólnych i specjalizacyjnych do wyboru dla studentów.

Interpretacje współczesnych praktyk artystycznych

  • Paul Crowther
    Manierystyczne wizje – Słowenia a przyszłość sztuki
    Artykuł prezentuje kierunki rozwoju współczesnej sztuki słoweńskiej. Przedstawia aktywności kulturową Słowenii w latach osiemdziesiątych na przykładzie pięcioosobowego zespołu malarzy Irwin, analizując jego inspiracje oraz dając charakterystykę twórczości. Autor wprowadza pojęcie kodów wizualnych, których wyszukiwanie jest sposobem na wyrwanie sztuki z zastoju. Posługiwanie się wyłącznie ustanowionymi wcześniej kodami prowadzi do manieryzmu. Autor posługując się twórczością artystów słoweńskich tj. Metka Krašovec, Marco Jakše, Bojan Gorenc, Mojca Osojnik i Jože Slak przedstawia różne obszary manierystycznej ekspresji. Wymienia także twórców instalacji, tj. Alen Ožbolt, Marjectic Potrč oraz artystkę najściślej związaną z transcendentalnym manieryzmem, zajmującą się semantycznym i syntaktycznym system artystycznej reprezentacji, Mojcę Oblak.
  • Jacek Zydorowicz, Katarzyna Przerwa
    Toy story
    Tezą wyjściową artykułu jest stwierdzenie rosnącej przewagi produktu/przedmiotu nad podmiotem/konsumentem w świecie kultury masowej. Na podstawie prac Zbigniewa Libery analizowana jest relacja między odbiorcą a dziełem. Libera za pomocą zaskakujących zabawek udowadnia, że kształtowanie tożsamości narzucone jest przez pewną wersję rzeczywistości. Artysta eksperymentuje ze sztuką używając w tym celu czytelnych kodów kultury masowej. W swoich pracach posługuje się reprodukcją, a także rozpoznaje estetyczne fascynacje obszaru kultury masowej. Ta zaś dotyczy jednocześnie znaku-towaru jak i kształtowania wizerunku estetycznego ciała. Przekształcenie rzeczywistości w obrazy powoduje jej odrealnienie.
  • Anna Zeidler-Janiszewska
    O anestetyzacyjnych akcentach w tak zwanej sztuce publicznej
    Autorka uwypukla konieczność istnienie przeciwnego bieguna dla dominującej współcześnie w sztuce kategorii estetyzacji. W swoim artykule przedstawia przykłady działań artystycznych służące anestetyzacji (K. Wodiczko, N. Rademacher, J. Kossuth). Kategoria ta urzeczywistnia się m.in. dzięki dekonstrukcji przestrzeni wystawienniczej czy minimalizacji efektów estetycznych. Mówiąc o tzw. sztuce publicznej autorka sytuuje ją w przestrzeni miejskiej. Wskazuje także przykłady stawiające proces estetyzacji przestrzeni miejskiej pod znakiem zapytania (R. Serra, J i E. Gerz).
  • Jacek Sójka, Anna Zeidler-Janiszewska
    Od redaktorów

Filozoficzno-kulturowe konteksty polityki

  • Roman Kubicki
    Zdziwienie a wolność
    Osią rozważań autora nad systemowym pojmowaniem wolności jest myśl filozoficzna Leszka Nowaka, czyli nie-Marksowski materializm historyczny. Stanowi on próbę systemowego ujęcia rzeczywistości społecznej i historii oraz rozważa warunki i miejsce wolności człowieka. Autor uważa, iż wolność jest stanem sztucznym, gdyż powoduje ciągłą samokontrolę i wytężona pracę. Wnioskiem, który daje się wysnuć na tej podstawie jest brak istnienia wolności. Autor wprowadza także do swoich rozważań kategorię zdziwienia, która wg Nowaka polegać ma na zadziwianiu innych naszym sposobem myślenia.
  • Jan P. Hudzik
    Człowiek, kultura i polityka w warunkach nowoczesności (część 1)
    Autor poddaje analizie definiowanie rozumu, prawa i władzy na podstawie myśli filozoficznej Kanta, Hegla i Webera oraz obecnie. Opisuje relację człowiek-państwo i to jak zmieniała się ona na przestrzeni wieków. Postępujący proces racjonalizacji, która wypełnia życie nowoczesnego człowieka powoduje u niego trudności z odnalezieniem tożsamości. Człowiek zostaje uwięziony przez własny rozum, czego skutkiem jest życie podporządkowane kłamstwu i złudzeniu. Autor w celu nazwania zaistniałej sytuacji posługuje się pojęciem ‘śmierci człowieka’. Konsekwencją tego faktu jest możliwość zaistnienia zła w pełni usprawiedliwionego, gdyż nieposiadającego swego sprawcy. Współczesną rzeczywistość autor opisuje posługując się metaforą spektaklu, sceny i aktora, interpretowaną na różne sposoby, zarówno przez Hegla, jak i obecnie przez H. Arendt czy J. Tischnera.
  • Stanisław Konopacki
    Obywatel w ponowoczesnej Europie
    Wyjściowym zagadnieniem artykułu jest zbudowanie definicji obywatela oraz ukazanie jak jego status zmieniał się na przestrzeni wieków. Autor podkreśla w tym miejscu stosunek jednostki do zbiorowości. W artykule przedstawione są podstawowe założenia Traktatu z Maastricht, które odnoszą się do ustanowienia obywatelstwa Unii Europejskiej, uwzględniające poszanowanie praw i swobód człowieka. Pod znakiem zapytania stawia autor realizację postulatów w niej zawartych. Pokazuje trudną sytuację emigrantów oraz nasilające się objawy rasizmu w krajach unijnych. Podejmuje także kwestie ograniczania prawa osiedlania się oraz praw wyborczych obywateli Unii. Na tej podstawie rozwój obywatelstwa europejskiego kształtuje się według autora przez wykluczenie Innego. Konkludując autor stwierdza, że jednoczeniu Europy, które opiera się na kategorii obywatelstwa narodowego, zawsze towarzyszyło „wielkie zamknięcie” (M. Foucault).
do góry