NR 1-2/2003

Wersja elektroniczna numerów archiwalnych powstała w wyniku współpracy z Biblioteką Elbląską im. Cypriana Norwida (http://www.bibliotekaelblaska.pl/).

Spis artykułów

Wydarzenia kulturalne - opinie, komentarze

  • Jolanta Dąbkowska-Zydroń
    Rafał Jakubowicz, albo czy pamięć jest dziedziczna
  • Marek Śnieciński
    Obrazy pamięci (Andrzej P. Bator) i materia światła (Alojzy Gryt)
  • Krzysztof Kostyrko
    Wydarzenia i niewydarzenia
  • Beata J. Gawryszewska
    "Warszawa - miasto nad Wisłą?" - o Salonie Architektury Warszawskiej 2002
  • Blanka Brzozowska
    Fabryka graffiti
  • Blanka Brzozowska
    Robakowski w "Cytrynie"

Problemy kultury w perspektywie integracji europejskiej

  • Leszek Sosnowski
    Sztuka a integracja – mozliowści i konieczności
    Autor w swoich rozważaniach na temat roli sztuki w integracji europejskiej opiera się na książce B. Dziemidoka pt. „Integracyjna i dezintegracyjna rola artystycznych środków przekazu w kształtowaniu tożsamości narodowej i jednoczeniu Europy”. Podstawą badań jest społeczny wymiar funkcjonowania sztuki. Autor rozbija na trzy płaszczyzny problem zawarty w pracy Dziemidoka: 1. artystyczne środki przekazu, 2. integracyjna funkcja sztuki, 3. oddziaływanie sztuki na odbiorcę, omawiając pokrótce w swoim artykule każdą z nich.
  • Monika Krygiel
    Mit w twórczości literackiej a kwestia pamięci przeszłości (na przykładzie Marqueza)
    Autorkę interesuje fenomen mitu w literaturze, obecny od antyku aż po literaturę współczesną, który prezentuje na przykładzie powieści G. G. Marqueza pt. „Sto lat samotności”. Na jej podstawie porusza kwestię czasu minionego, który odżywa dzięki wspomnieniom. Przeszłość zaś, jak pisze autorka, tworzy fundamenty tożsamości zbiorowej. Literatura pomaga jednostce odnaleźć utraconą część siebie. Na podstawie powieści Marqueza autorka przywołuje mit kosmogeniczny, apokaliptyczny i biblijny. Podkreśla przenikanie się planu historycznego i mitycznego na kartach utworu.
  • Teresa Kostyrko
    Pytania o tożsamość kulturową w perspektywie integracji z Unią Europejską. Konteksty problemu
    Autorka rozważa kwestię tożsamości narodowej w kontekście członkostwa w Unii Europejskiej. Stawia pytanie dotyczące zagrożeń rodzimej tradycji i kultury w obliczu zmian, które wnosi w życie narodu integracja europejska. Autorka przytacza przykłady publikacji naukowych związanych z tą problematyką. Podkreśla jednocześnie fakt, iż kultura zachodnioeuropejska jest źródłem, z którego przez długie lata czerpała kultura polska. Autorka analizuje także nową sytuację w kulturze po 1989 roku oraz jej przypuszczalne dalsze losy. Ważnym czynnikiem budującym zaufanie do UE i przeświadczenie o własnej wartości będzie poprawa sytuacji społeczno-gospodarczej w państwie.
  • Kazimierz Krzysztofek
    Spójność Unii Europejskiej a problemy wielokulturowości i wieloetniczności
    Tekst analizuje konsekwencje rozszerzenia Unii Europejskiej biorąc pod uwagę aspekt wielokulturowości i wieloetniczności. Autor wskazuje czynniki, które zagrażają budowaniu spójności w obrębie UE (poczucie tożsamości narodowej, peryferyjny status państw, różnice cywilizacyjne). Porusza kwestie: 1. równowagi pomiędzy wartościami jakimi są pluralizm etnokultorowy i spójność, 2. wspólnej polityki w zakresie nauki, edukacji i kultury. Spójność europejska w głównej mierze zależy od aktywnego uczestnictwa w tworzeniu wspólnej przyszłości. Autor stawia pytanie o skomplikowaną relację między Europą a narodami z naciskiem na europejską tożsamość jako syntezę kultur tworzących ją narodów. Jeszcze jednym zagadnieniem podjętym przez autora jest problem narodu w związku z rosnącą wielokulturowością społeczeństw w UE. W konkluzji autor stwierdza, iż integrująca się Europa zmierza ku europejskiej cywilizacji, na którą złoży się wiele odmiennych kultur.
  • Andrzej Szpociński
    Sztuka i polityka w procesie integracji europejskiej
    Autor koncentruje uwagę na dwóch czynnikach mających największy wpływ na procesy integracji europejskiej: polityce i sztuce. Dziedzictwo polityczne wedle autora jest czynnikiem negatywnym, gdyż wiąże się zwykle z wrogim stosunkiem do innego, dziedzictwo artystyczne konotuje najczęściej pozytywne emocje. Autor wyjaśnia, czym jest owo dziedzictwo, porusza kwestię nabywania statusu dzieła sztuki w kulturze europejskiej oraz nakreśla instytucjonalną teorię sztuki. Tylko dziedzictwo jednoznacznie pozytywne może wejść w skład dziedzictwa artystycznego Europy.

Recenzje, noty

  • Dagmara Jaszewska
    Topografia obcego
    Bernard Waldenfels, Topografia obcego, tłum. Janusz Sidorek, Oficyna Naukowa 2002.
  • Anna Wieczorkiewicz
    Menu globalnego turysty
    Anne-Mette Hjalager, Greg Richards, (red.) (2002) Tourism and Gastronomy, London and New York: Routledge.
  • Blanka Brzozowska
    Świat jako kolekcja
    Beata Frydryczak, Świat jako kolekcja. Próba analizty estetycznej natury nowoczesności. Wydawnictwo Fundacji "Humaniora", Poznań 2002.
  • Iwona Lorenc
    Rzecz o naturze filozofii
    Stefan Sarnowski, Paradoksy i absurdy filozofii. Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2002.
  • Anna Jamroziakowa
    W kontrowersjach
    Bohdan Dziemidok, Główne kontrowersje estetyki współczesnej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, ss. 332.
  • Błażej Dzikowski
    Komputerowe dziecko nie chce ersatzu McLuhana
    Krzysztof Loska, Dziedzictwo McLuhana - między nowoczesnością a ponowoczesnością., Wydawnictwo RABID, Kraków 2001.
  • Anna Horolets
    Państwo narodowe w kontekście europejskim
    D. Dunkerly, L. Hodgson, S. Konopacki, T. Spybey, A. Thompson, National and Ethnic Identity in the European Context, Łódź University Press, Łódź 2001, s. 221.
  • Od redakcji

Między wielokulturowością a transkulturowością

  • Anna Zeidler-Janiszewska
    Między wielokulturowością a transkulturowością
    Autorka porusza temat współistnienia wielu odmiennych kultur we współczesnym świecie. (m.in. kultury narodowe, regionalne, kultura mediów). Przeciwstawia Herderowską koncepcję zamkniętych kultur narodowych, koncepcji „literatury światowej” Goethego, wedle której kultury stają się sobie coraz bliższe. Pojęcia wielokulturowości lub interkulturowości autorka zastępuje mianem transkulturowości – kosmopolitycznej kultury. Istnienie rdzennych i odrębnych kultur uznaje dziś za wtórne, a nierzadko również symulowane.
  • Anna Wieczorkiewicz
    Święto smakoszy
    Autorka zaprasza czytelników w podróż polegającą na „smakowaniu świata”, tak jak robią to Greg i Max, bohaterowie serialu przywołanego przez autorkę we wstępie. Pokonują oni drogi Ameryki w poszukiwaniu nowych, konkretnych doświadczeń. Chcą poznać amerykańskie zwyczaje, potrawy, a także ludzi w ich codzienności. Przygoda, którą przeżywają stanowi aktualizację europejskich wyobrażeń o Ameryce. W opozycji do nich stawia autorka Eco i Baudrillarda, którzy fałszują prawdę w wielu obszarach kultury amerykańskiej. Droga wg Baudrillarda nie jest celem samym w sobie, lecz mistycznym, abstrakcyjnym przeżyciem skłaniającym do refleksji. Autorka porusza kwestię sposobu poznawania i postrzegania otaczającego świata, podkreślając jego zmysłowy charakter.
  • Tomasz Łukowicz
    Przezwyciężanie obrazu. Ironia w dyskursie Innego
    Osią rozważań jest praca E. Showalter pt. „Krytyka feministyczna na rozdrożach”, w której autorka podejmuje próbę sformułowania feministycznej koncepcji podmiotu i tekstu. Nawołuje ona do budowania krytyki feministycznej. Showalter zajmuje się także kobiecym pisarstwem, które jest oficjalnym wyrażeniem kobiecości, kobieta pisząca zaś stanowi przedmiot i podmiot krytyki feministycznej. Autor przedstawia także koncepcje obrazu J. Baudrillarda. Autor tłumaczy, że kiedy ‘ja’ dystansuje się od samego siebie, burzy się jego tożsamość, a to stwarza pole działania dla ironii. Dyskurs Innego jest wypowiedzią autoironiczną, gdyż ‘ja’ rozpoznaje się jako efekt kulturowej produkcji, a nie reprezentacja siebie.
  • Konrad Miciukiewicz
    Transkulturowe „Ja”: poszukiwanie tożsamości na IRCu
    Przedmiotem zainteresowania autora jest narzędzie służące do porozumiewania się IRC oraz sposób budowania tożsamości i manipulowanie wrażeniem w sieci Internet. Przedstawia on rolę komunikatów niewerbalnych w komunikacji międzyludzkiej (Goffman). Prezentuje czaty stanowiące nową przestrzeń wyznań i poszukiwań, w której jednostka czuje się bezpieczna, rozumiana i akceptowana. W wirtualnej rzeczywistości możliwe jest wykreowanie siebie w całkiem odmienny od prawdziwego wizerunku sposób. Autor porusza także kwestie zaistnienia kultury internetowej w innych mediach, poprzez odwoływanie się w filmach czy serialach do wątków uzależnień od Internetu czy też internetowej miłości. Wspólnoty, które tworzą się na IRCu charakteryzuje świadomość braku wspólnej przeszłości oraz tworzenie założycielskich mitów, ich użytkownicy posługują się normami i wartościami zapożyczonymi z różnych kultur. Jeszcze jedną formą komunikacji są MUDy, których uczestnicy powołują wspólnotę w oparciu o istniejące w kulturze narracje.
  • Agata Skórzyńska
    Teatr / media / społeczeństwo. Teatralizacja jako kategoria opisu oraz strategia komunikacyjna społeczeństwa medialnego
    Polem zainteresowań autorki jest teatralizacja w społeczeństwie medialnym. Punkt wyjścia rozważań stanowi pytanie o przekładalność terminologii teatralnej do opisu rzeczywistości oraz zdefiniowanie czym jest społeczeństwo medialne. Jego podstawę stanowi przepływ nieustannie tworzonych informacji, tak więc istnienie społeczne konstytuuje dostęp do tych danych oraz możliwość wprowadzania własnych danych w tę sieć. Autorka charakteryzuje też takie kategorie teatralnej rzeczywistości przydatne do analizy zjawisk społecznych jak miejsce, czas i tożsamość. Porusza kwestię roli społecznej w życiu oraz roli jako prezentacji, w teatralnym przedstawieniu.
  • Krystyna Wilkoszewska
    O zjawisku oszukiwania. Przykład Odyseusza
    Autorka podejmuje próbę opisania zjawiska oszukiwania w obrębie różnych nauk humanistycznych na przykładzie „Odysei” Homera. Analizując pojęcie decepcji nadaje mu trzy znaczenia: intencję, czyn oraz substancjalną zawartość czynu. Posługując się przykładem greckich bohaterów, Achillesa i Odyseusza prezentuje antropologiczno-psychologiczne aspekty zjawiska oszukiwania. Dzielny i prawy Achilles pozostaje tylko utopijnym ideałem, gdyż to właśnie Odyseusz, przebiegły i niestroniący od różnych forteli zostaje ocalony. Autorka analizuje także zjawisko oszukiwania u postmodernistów, którzy nie lękają się go, uznając stopniowalność prawdy i fałszu. W zakończeniu odwołuje się do powieści J. Andrzejewskiego „Nikt”, przedstawiającej dalsze losy Odysa po powrocie do Itaki.
  • Piotr Winskowski
    Samo-wyjaśnianie zmylenia w procesie doświadczania przestrzeni
    Artykuł podejmuje zagadnienie przestrzennych zmyleń i złudzeń wykorzystywanych we współczesnej działalności artystycznej. W pierwszej części pracy autor przedstawia kilka przykładów projektów mających służyć przestrzennemu zmyleniu odbiorcy (m.in. S. Drożdż, L.Vacchini, D. Karavan). Druga część pracy dotyczy możliwości artystycznych, estetycznych jakości oraz procesu wytłumaczenia sobie przez widza dokonań tego typu. Autor podkreśla ważność zaangażowania widza w procesie recepcji, odbiorca ma możliwość wejścia „w głąb’ dzieła, intelektualnego z nim obcowania. Tym co zaskakuje jest użycie bardzo prostych środków plastycznych służących do wykonania tego typu prac, które dzięki temu powiązane są ze sferą codzienności. Współczesna architektura poszukuje „nowej całości”, gdzie kładzie się nacisk na wyjaśnianie, które ujawnia wcześniejszy stan zmylenia. Do artykułu załączone są fotografie wymienionych prac.

Polemiki

  • Krzysztof Moraczewski
    Co ten Schőnberg narobił? Na marginesie powtarzających się ataków na muzykę nowoczesną
    Polemika ta jest reakcją na dyskusję dotyczącą muzyki współczesnej, która toczyła się w „Tygodniku Powszechnym”. Wiele miejsca autor poświęca rozważaniom na temat systemu dur-moll i jego „uprzywilejowanej” pozycji w dotychczasowych kompozycjach muzycznych. Zwraca uwagę na spłycone rozumienie roli awangardy w muzyce, podkreślając jej ogromne zasługi dla różnorodności i wielości form muzycznych oraz stosowanych środków. Uważa, iż w muzyce nowoczesnej melodia ma szansę na swobodny i autonomiczny rozwój oraz nieskończone możliwości wyrazu. Autor stawia pytanie dotyczące niechęci do muzyki nowoczesnej w Polsce, winą obarczając złe wychowanie muzyczne.
do góry