NR 2/2008 - Komunikacja międzykulturowa – Komunikacja międzykulturowa

Spis artykułów

Sprawozdania

  • Magdalena Kamińska
    Sprawozdanie z konferencji naukowej Badania nad mediami w perspektywie kulturoznawczej. Kultura medialnie zapośredniczona
  • Małgorzata Rygielska
    Na marginesie Marginaliów w kulturze
  • Sławomir Łodziński, Maciej Ząbek
    Ośrodek dla uchodźców - instytucja dyscyplinująca, schronienie czy dom? Problemy komunikacji międzykulturowej na przykładzie ośrodków dla uchodźców w Polsce
    Według antropolog Anny Zadrożyńskiej dom, jako schronienie pełni dwojakie funkcje. Po pierwsze, zapewnia człowiekowi ochronę w sensie fizycznym, czyli zabezpiecza go przed zimnem czy deszczem, oraz po drugie, ochronę w sensie psychicznym, umożliwiając mu odseparowanie się od reszty świata i ludzi. Tymczasowe schronienie, jakim jest ośrodek zapewnia tylko ten pierwszy typ ochrony. Nie daje uchodźcy poczucia odrębności, prywatności, swojskości i samotności, niezbędnego do całkowitego doświadczenia domu. Dla uchodźcy przebywanie w ośrodku jest rodzajem czasowego zawieszenia i liminalności. Powinno to być miejsce przejściowe między domem w kraju rodzinnym, a przyszłym domem w kraju przyjmującym, czy też potencjalnie możliwym realnym powrotem do starego domu. W praktyce, dla większości uchodźców ośrodek taki stanowi dopiero jedno z pierwszych miejsc czasowej separacji (choć niektórzy mogli doświadczyć już takim miejsc w innych krajach), po którym przyjdą następne. Artykuł jest poświęcony próbie antropologicznego opisu przebywania w ośrodku dla uchodźców. Skupimy się na opisie ich wyglądu, przeżywania codzienności (jedzenie, wygląd pokoi) oraz kontaktów społecznych w ośrodku. Przebywanie w ośrodku wytwarza bowiem atmosferę napięć wywołanych koniecznością zamieszkania w jednym pokoju z osobami innej narodowości, „rasy”, korzystania ze wspólnych toalet, łazienek i kuchni. Kwestie takie, jak np. obowiązek sprzątania po sobie w tych miejscach, sposób i czas z nich korzystania itp. wywołują spory, w których różnice charakterologiczne są wzmacniane różnicami kulturowymi. Jednocześnie te warunki uczą także tolerancji, zmuszają nie tylko do bójek, ale ułatwiają zawieranie przyjaźni i wytworzenie się wspólnoty przynajmniej między niektórymi jej mieszkańcami. Rzutują także na obraz Polski i Polaków, silnie determinują postawy i zachowania wszystkich swoich lokatorów zarówno względem siebie nawzajem, jak i otaczającego ich otoczenia.
  • Dominika Cieślikowska
    Pomiędzy nami cudzoziemcami - zagadnienie komunikacji międzykulturowej w doświadczeniach studentów z różnych krajów
    Celem artykułu jest omówienie czterech podstawowych elementów komunikacji międzykulturowej: kontekstu sytuacyjnego, języka, kanałów niewerbalnych oraz wartości i symboli istotnych w procesie komunikacji studentów międzynarodowych studiujących w ramach programu wymiany w nowym środowisku kulturowym. W tekście przyjrzano się też rozmaitym barierom i potencjalnym problemom w komunikacji na styku kultur. Doświadczenia adaptacji do nowej kultury i komunikacji pomiędzy studentami z różnych krajów europejskich stanowią ilustrację poruszanej tematyki.
  • Magdalena Kopczyńska-Zych, Anna Lonkwic, Iga Raczyńska, Martyna Woropińska
    Europejski Rok Dialogu Międzykulturowego
    Artykuł przedstawia założenia i cele Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego (2008) a także najważniejsze działania podejmowane na szczeblu europejskim i krajowym w związku z tą inicjatywą Komisji Europejskiej. Artykuł przedstawia także polskie konteksty i założenia zawarte w Strategii Polski dla Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego, sylweteki Ambasadorów Roku i informację o projektach realizowanych przez Narodowe Centrum Kultury (instytucję koordynującą ERDM w Polsce) we współpracy z instytucjami partnerskimi.
  • Izabela Czerniejewska
    Strategie edukacyjne w środowisku zróżnicowanym kulturowo - kilka przypadków z praktyki
    Celem tekstu jest przedstawienie kilku strategii edukacyjnych stosowanych przez grupę większościową, jak i grupy mniejszościowe w sytuacji obecności zróżnicowania kulturowego w Polsce. Działania te dotyczą zarówno dostosowywania się mniejszości do społeczeństwa większościowego, jak też umiejętności funkcjonowania grupy dominującej z osobami o odmiennych potrzebach edukacyjnych, w tym językowych i kulturowych. Osobnym zagadnieniem są strategie integracyjne, uwzględniające potrzeby obu stron. Tekst powstał w oparciu o badania terenowe autorki, realizowane w latach 2006-2008.
  • Wojciech Józef Burszta
    Międzykulturowość - znamię czasów. Wprowadzenie
  • Wojciech Józef Burszta
    Od wielokulturowości do międzykulturowości, z monokulturą w tle
    Artykuł przybliża problematykę związków między wielokulturowością (i ideologią multikulturalizmu) a międzykulturowością, budującą się tylko w sytuacji istnienia tej pierwszej. Naturalnym środowiskiem, w którym obserwować można zjawisko kontaktów i dialogu międzykulturowego jest rzeczywistość miejska, zwłaszcza wielkich aglomeracji, a szczególnie tzw. miasta globalne, o których pisał jeszcze Georg Simmel. W drugiej części tekstu autor konfrontuje dzisiejszy stan wielokulturowości promującej kontakty międzykulturowe jako istotną wartość, z żywą ideologią nacjonalistyczną, która jest przykładem na to, jak monokultury bronią własnych granic i reagują na zagrożenia płynące ze strony kultur marginalnych i wszelkich kategorialnie wyodrębnionych mniejszości, wpisujących się w pejzaż międzykultulturowy.
  • Bartosz Korzeniewski
    Przeszłość jako podłoże konfliktów czy most ku pojednaniu?
    Tekst problematyzuje zagadnienie konfliktów pamięci we współczesnym świecie oraz roli przeszłości w tworzeniu przeszkód lub ułatwianiu komunikacji międzykulturowej. Opisuje teoretyczne tło dla problemu konfliktów pamięci i wskazuje powody aktualności rozważanej kwestii współcześnie. Głównym punktem odniesienia tekstu są przemiany pamięci zbiorowej w Polsce po 1989 roku, w rozumieniu jej demokratyzacji. Rozważanym pytaniem badawczym jest w tym kontekście pytanie o wpływ demokratyzacji polskiej pamięci na możliwość wybuchu konfliktów pamięci i sposoby ich neutralizacji.
  • Piotr Szarota
    Okno duszy czy część ubrania?
    Międzykulturowe badania nad komunikacją niewerbalną koncentrują się z reguły na analizie różnic pomiędzy celowo skontrastowanymi ze sobą stylami charakteryzującymi tzw. kultury niskiego (np. USA) i wysokiego kontekstu (Daleki Wschód). Przedstawiona tutaj analiza zmierza do ukazania odmienności w traktowaniu twarzy jako kanału komunikacyjnego, a przede wszystkim na różnych sposobach rozumienia uśmiechu w kulturach pod wieloma względami do siebie podobnych jak kultura polska i amerykanska. Reguły wykorzystania mimiki w tych dwóch kontekstach kulturowych powiązane zostaną ze specyficznymi wartościami kulturowymi, w przypadku USA, będą to “friendliness” i “cheerfulness”, w przypadku Polski: szczerość i spontaniczność.
  • Małgorzata Marcjanik
    Kody grzeczności jako forma identyfikacji z grupą
    Przedmiotem artykułu są współczesne językowe zachowania grzecznościowe. Celem – próba pokazania wielości kodów grzeczności, które są formą identyfikacji z grupą. Artykuł zawiera polemikę z koncepcją podziału kodów grzeczności na kod charakterystyczny dla pokolenia przed rokiem 1980 i kod pokolenia po roku 1980. We wnioskach autorka dowodzi, że wielość występujących obecnie kodów grzeczności nie sprzyja pełnej i kompetentnej komunikacji wewnątrz wspólnoty kulturowej.
  • Adam Świtała
    Muzyka jako narzędzie w dialogu międzykulturowym
    Muzyka, choć jako forma sztuki niezwykle bliska i niezbędna do życia ludziom we wszystkich lub prawie wszystkich kręgach kulturowych stanowi narzędzie dialogu i naturalny pomost ponad podziałami, wciąż pozostaje w tym względzie niedoceniona. Większość inicjatyw kulturalnych koncentruje się na pokazywaniu za jej pomocą różnic między poszczególnymi kulturami, a nie na tym, co wspólne i zrozumiałe dla wszystkich. Wziąwszy pod uwagę, że muzyka z natury raczej łączy, niż dzieli, niedopatrzenie to jawi się jako szczególnie zaskakujące. Tam, gdzie znalezienie porozumienia na płaszczyźnie intelektualnej okazuje się niemożliwe, asemantyczny charakter muzyki może okazać się zbawienny! Gdy homo sapiens wydaje się bezradny, ratunkiem może okazać się homo saltans. Stare przysłowie mówi: muzyka łagodzi obyczaje. Może warto ponownie przeanalizować jego treść w kontekście nowej epoki?
  • Jakub Myszkorowski
    Piłka nożna a komunikacja międzykulturowa - jedna gra czy wiele gier?
    "Lets Kick Racism Out of Football", czyli "wykopmy rasizm z futbolu" to hasło, pod egidą którego m.in. Stowarzyszenie Piłkarzy Zawodowych próbuje walczyć z problemem nietolerancji na piłkarskim boisku i na trybunach. Tymczasem FIFA, czyli międzynarodowa federacja skupiająca wszystkie narodowe organizacje piłkarskie świata, powtarza wciąż slogany o jednej grze, która ma łączyć ludzi ze wszystkich zakątków Ziemi. Czy to plan realnej społecznej zmiany, który zostaje zrealizowany na naszych oczach, a może tylko utopijna wizja, o której chwiejnych podstawach dobrze wiedzą nawet sami jej pomysłodawcy? W wystąpieniu skupiam się na analizie piłki nożnej jako jednej z najprostszych dyscyplin świata, która zarazem jest... tak bardzo różnorodna i niejednoznaczna. I to zarówno na poziomie jej uprawiania przez zawodników, jak i w sposobie jej funkcjonowania w poszczególnych kulturach. A więc piłka nożna jako płaszczyzna porozumienia, czy poróżnienia?
  • Maciej Witkowski
    Grupy cygańskie w międzykulturowym dyskursie na temat własnej kultury
    Cyganie są społecznością bardzo zróżnicowaną wewnętrznie. Istotną rolę odgrywają podziały kastowe, rodowe, geograficzne, językowe, materialne, koczowniczy bądź osiadły tryb życia. Nowi liderzy cygańscy podejmując wysiłek wyciągnięcia z marginesu społecznego swych grup i skutecznej afirmacji praw dość powszechnie uznali, że kluczowym krokiem przezwyciężenia tej sytuacji jest stworzenie pancygańskiej wspólnoty. Działania integracyjne doprowadziły do intensyfikacji komunikacji między różnymi grupami cygańskimi. Podejmowane wysiłki napotykają na bariery typowe dla sytuacji komunikowania międzykulturowego oraz oczywiste w takiej sytuacji sprzeczności interesów.

Z warsztatów kulturoznawców

  • Andrzej Gwóźdź
    O pewnym możliwym aliansie, czyli w stronę medioznawstwa jako kulturoznawstwa
    Poprzez kulturoznawcze medioznawstwo rozumie autor wiedzę o technokulturach zapośredniczonej medialnie reprezentacji widzialności (i słyszalności), za pomocą których wytworzone zostają rozmaite formy mediów, obejmujące same artefakty, ale także materialności, dzięki którym możliwe staje się ich powstanie i funkcjonowanie. Nie chodzi bowiem jedynie o perspektywę badawczą czy styl refleksji, ani o same umiejętności tylko bądź wiedzę, ale przede wszystkim o transdyscyplinarne pole badawcze, w obrębie którego zakłada się, że każdy namysł nad mediami musi być zarazem namysłem nad technokulturami (ruchomego) obrazu, które pojawienie się owych mediów umożliwiają i stabilizują je w przestrzeni publicznej bądź prywatnej. Artykuł wskazuje na trzy zakresy przedmiotowe służące skonfigurowaniu takiego medioznawstwa ze względu na horyzont wyznaczony przez ogólną teorię mediów obrazowych (Manovichowa „przestrzeń wzbogacona” elektronicznie (augmented space), kultura displejów (wyświetlaczy), medialne uwarunkowania obrazowości). Kulturoznawcze medioznawstwo byłoby zatem możliwe jako synchroniczna i diachroniczna wiedza o sposobach i formach widzenia obrazów za pomocą technokultur widzialności i o konsekwencjach wynikających z tego zarówno dla samych mediów, jak i kultury.
  • Ewelina Wejbert-Wąsiewicz
    Sztuka fotografii etycznej. Pamięci Susan Sontag
    Tekst poświęcony jest etyczno-moralnym aspektom fotografii oraz zawodu fotografa. Autorka w oparciu o klasyczną pozycję Susan Sontag pt.: O fotografii konfrontuje poglądy amerykańskiej pisarki z poglądami innych filozofów fotografii ( R. Barthes), eseistami a także z refleksjami ludzi, dla których aparat stanowi podstawowe narzędzie opisu świata społecznego. W ostatniej części teksu nawiązując do ostatniej ksiązki amerykańskiej pisarki pt.: Patrząc na cierpienie innych autorka dokonuje obrachunku z sontagowską wizją fotografii etycznej. Okazuje się, że pogodzenie etyki i sztuki robienia dobrych zdjęć, a także sposobów ich upowszechniania jest niezwykle trudne. Zdjęcia nie spełniają już dzisiaj tej samej roli, co dawniej, ich powszechność, codzienność nie uczula ludzi na krzywdy innych, a wręcz przeciwnie, prowadzi to do społecznego znieczulenia, oswojenia się z krzywdą.

Omówienia i recenzje

  • Łukasz Ronduda
    Niekończąca się historia. Rzecz o projekcie Rainbow Brite Pauliny Ołowskiej
  • Krzysztof Jaskułowski
    Strach przed teorią. Refleksje nad recepcją książki Jana Tomasza Grossa
  • Jerzy Paszek
    Conradysta o Janie Józefie Szczepańskim
  • Marek Pacukiewicz
    Autopoiesis kultury, echolalia Europy
do góry