NR 4/2008 - Miastokultura – Miastokultura

Spis artykułów

Miastokultura

  • Igor Borkowski
    Słowa w miejskiej przestrzeni – między materią a duchem
    Przestrzeń miasta ujęta została w tekście z perspektywy trwałości i zmienności nazw własnych, dzięki którym możliwa staje się rekonstrukcja świadomości kulturowej, społecznej i historycznej. Przestrzeń miasta to nałożona na siebie warstwa materialna i duchowa – ta druga jest reprezentowana i analizowana właśnie w aspekcie nazewniczym. Każe to zwrócić uwagę na toponimię historyczną i przestrzeni wielokulturowych, plateonimię miast pogranicza, chrononimię i kajronimię, jako elementy współkształtujące świadomość, ciągłość lub nieciągłość transmisji kulturowej w przestrzeni miasta. Miejskie nazewnictwo jest kluczem, który otwiera wrota, za którymi rozciąga się przestrzeń wielowiekowych wpływów, zależności, współdziałania lub konkurencji.
  • Malwina Orepuk
    Skażona pamięć o bombardowaniach Drezna
    Autorka podejmuje próbę naszkicowania procesu kreowania pamięci społecznej i kulturowej o bombardowaniach Drezna, który doprowadził do wykrystalizowania się symbolicznych ram postrzegania miasta. Pamięć o zniszczeniu Drezna kształtowana jest od 1945 roku, obejmuje zatem odmienne systemy polityczne, w ramach których ewoluowała. Determinujący dla istoty tej pamięci jest fakt, iż zainicjowana została jeszcze w ostatnich trzech miesiącach Trzeciej Rzeszy, następnie zinstrumentalizowana w sowieckiej strefie okupacyjnej, a od 1949 w Niemieckiej Republice Demokratycznej. W centrum uwagi znajduje się wielowątkowy splot dyskursu ideologii, pamięci i tożsamości.
  • Bartosz Korzeniewski
    Upamiętnienie w przestrzeni miejskiej
    Tekst dotyczy problemu zmian w przestrzeni miejskiej wynikających z działań mających na celu upamiętnienie jako jeden z ważnych elementów przemian polskiej pamięci zbiorowej po 1989 roku. Analiza dotyczy zmian wyglądu miejsc pamięci, pomników i nazewnictwa ulic na przykładzie Poznania, w szczególności poznańskiej Cytadeli i budynku dawnej synagogi. Opis zmian w przestrzeni miejskiej służy też sprawdzeniu adekwatności wyróżnionych w literaturze przedmiotu strategii symbolicznych stosowanych w Polsce po 1989 roku.
  • Anna Maj
    Keitai — marginalia jako sens komunikacji
    Keitai denwa to kultura zdominowana przez telefon komórkowy. W kontekście tego zjawiska telefon traktowany jest nie tylko jako medium komunikacji, ale także jako podstawowy artefakt kulturowy, który umożliwia interakcje społeczne. Medium to wykorzystywane jest na bardzo różne sposoby: powstają japońskie powieści komórkowe, mikroblogi i moblogi, mamy też do czynienia z geoblogowaniem i zastosowaniem czytników kodów QR w komunikacji wizualnej i „rozszerzonej urbanistyce”. Autorka poddaje telefon komórkowy analizie z punktu widzenia jego centralnego i zarazem paradoksalnie marginalnego znaczenia dla kultury. Analiza mieści się w ramach antropologii rzeczy i literaturoznawczych badań mikrologicznych.
  • Justyna Budzik
    Miasto-kino? Wpływ projekcji publicznych Krzysztofa Wodiczki na postrzeganie przestrzeni miejskiej
    Artykuł przedstawia Projekcje publiczne Krzysztofa Wodiczki z perspektywy spojrzenia na współczesne miasto, wykazujące – za Ewą Rewers – cechy „elektropolis”, czyli miasta światła. Autorka odpowiada na pytanie, czy audiowizualne realizacje znanego artysty są tylko jedną z kolejnych praktyk sztuki najnowszej, opartej na obrazach technicznych i fasadowym „designie” powierzchni miasta, czy też może działania Wodiczki na architekturze i przestrzeni urbanistycznej sięgają głębiej w istotę miasta, przenikając przez ekranowe płaszczyzny użytych budynków.
  • Leszek Pułka
    Szkic o miastokulturze
    Miastokultura to konstrukt pragmatyczny, wywołany przez egzystencjalną potrzebę dialogowania wewnątrz pokoleń i między pokoleniami – obok i w odniesieniu do mediów – podczas upublicznionych, lecz zindywidualizowanych rytuałów w szczególnie nacechowanej estetycznie, trójwymiarowej czasoprzestrzeni. Dla jednostki ważny jest byt w miastokulturze, ponieważ nie zaznaje w niej radykalnego odrzucenia, lecz dostępuje płynnej, wspieranej mechanizmami konsumeryzmu zmiany statusów, ról lub wizerunku. Miastokultura to pierwsza w dziejach formacja kulturowa typu plug-in, o dominacji rytuałów zmediatyzowanych nad społecznymi, jednocześnie niezwykle nasycona ambiwalencjami. Uczestnicy współczesnej miastokultury odbudowali poczucie tożsamości, wyróżniają nadal tradycyjny podział ról na „obserwowanych” i „obserwujących”. Jak się zdaje, autonomiczne cogito w miastokulturze nie rozpada się na kawałki. A jej podmioty nie zawdzięczają swej egzystencji łasce innych (mercy of others), którzy mogą w każdej chwili zmienić kanał, lecz sobie i swoim partnerom.
  • Barbara Klinger
    Współczesny kinoman: kolekcjonowanie filmów w erze post-wideo
    Współczesna kinomania zaanektowała przestrzeń domową – telewizora i rozmaitych nośników „podręcznych” tradycyjnie uznawanych za mniej szlachetne formy obcowania z filmem. Wiążą się z nią także praktyki kolekcjonerskie: skłonność do posiadania filmów na własność i tworzenia własnych archiwów filmowych. Współczesny kinoman jest kolekcjonerem obdarzającym swój zbiór „spojrzeniem lirycznym”, jak chciałby Benjamin, zarazem jednak daje się wciągnąć w grę proponowaną przez przemysł filmowy. Przyjmuje rolę wtajemniczonego widza, który wie więcej dzięki zakulisowej wiedzy udostępnianej na płytach z dodatkami. Jednocześnie filmofilia idzie w parze z technofilią, znawstwem związanym z parametrami nośników, formatów i urządzeń. Stąd rytuały „kina domowego” należy lokować na szczególnym przecięciu prywatnego z publicznym.
  • Piotr Kowalski
    Miejskie theatra wszelkie. O „fabularyzowanej” topografii miasta
    Domena antropologii historycznej zaczyna się tam, gdzie kończą się badania historyków. Powinna ona wykorzystywać nowe źródła, poddając je specyficznej interpretacji – na przykład pamiętniki i kroniki, wychodząc jednak poza zapisane w nich „fakty”, raczej stawiając pytania o wyobrażenie świata, schematy poznawcze, systemy aksjologiczne kryjące się za kronikarskimi zapisami. Antropologia historyczna miasta powinna więc koncentrować się na poszukiwaniu i rekonstruowaniu imaginarium i poglądów mieszkańców, użytkowników przestrzeni. Przedstawiona próba takiego odczytania wyobrażenia przestrzeni miejskiej dotyczy XVIII-wiecznego Żywca utrwalonego w kronikarskim zapisie przez Andrzeja Komonieckiego. Topografia układa się w swoisty, sfabularyzowany obraz, w którym istotną rolę odgrywają chorografia i etymologie. Fabularyzacja wymaga rozbicia jednorodności przestrzeni, wydzielenia w niej specjalnie waloryzowanych punktów – to świątynie i wszelakie theatra, ale także i mniej ważne miejsca wyposażone jednak w semantyczne nacechowania (np. pęknięty próg domostwa).
  • Marcin Sieńko
    Internetowe poleis – tożsamość w wirtualnych granicach i pamięci
    Autor stawia tezę, że internet może stać się doskonałym środowiskiem kształtowania postaw obywatelskich. Głównie dzięki temu, że umożliwia tworzenie specyficznych wspólnot o charakterze zbliżonym do starożytnych poleis (w ujęciu Hannah Arendt i Mogensa H. Hansena). Kluczowe cechy polis to jej zamknięta, ograniczona struktura, która wolnym ludziom daje przestrzeń do pojawiania się poprzez słowa i czyny, które zostają zapamiętane. Internet posiada podobne właściwości, dzięki czemu może stać się meta-przestrzenią, umożliwiającą konstruowanie niezliczonych, współczesnych poleis.

Recenzje i omówienia

  • Magdalena Saryusz-Wolska
    Krzysztof Kieślowski - wiele twarzy mistrza
    Recenzja książki: Kino Kieślowskiego, kino po Kieślowskim, red. Andrzej Gwóźdź, Wydawnictwo Skorpion, Warszawa 2006.
  • Jerzy Paszek
    Ewy żywe largo: o, grale wy żywe!
    Recenzja książki: Ewa Kosowska, Stąd do Teksasu. Impresje amerykańskie, Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Katowice 2006.
  • Dominik Lewiński
    Jednoosobowy paradygmat: Michael Fleischer
    Recenzja książek Michaela Fleischera: Teoria kultury i komunikacji. Systemowe i ewolucyjne podstawy, przeł. M. Jaworowski, Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Wrocław 2002; Konstrukcja rzeczywistości, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002; Polska symbolika kolektywna, Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Wrocław 2003; Europa, Niemcy, USA i Rosja w polskim systemie kultury, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2004; Obserwator trzeciego stopnia. O rozsądnym konstruktywizmie, przeł. D. Wączek, J. Barbacka, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2005; Ogólna teoria komunikacji, przeł. M. Burnecka, M. Fleischer, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2007.
  • Marta Rakoczy
    Między magią, religią, nauką - antropologia a pojęcie "racjonalności"
    Recenzja książki: Stanley J. Tambiah, Magia, religia, nauka a zakres racjonalności, przeł. Bartosz Hlebowicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007.
  • Grzegorz Dziamski
    Rok 1968: czterdzieści lat później
    Recenzja książki: Rewolucje 1968 (koncepcja i redakcja naukowa: Hanna Wróblewska, Maria Brewińska, Zofia Machnicka, Joanna Sokołowska), Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2008.
  • Agnieszka Karpowicz
    O potrzebie chodzenia tyłem. Ale naprzód
    Recenzja publikacji: The Films of Franciszka and Stefan Themerson / Filmy Franciszki i Stefana Themersonów, prod. Benjamin Cook, Łukasz Ronduda, oprac. tekstów Jasia Reichardt, Nick Wadley, przeł. Ewa Kuryluk i in., Centrum Sztuki Współczesnej - LUX, Warszawa-Londyn 2008.

Sprawozdania

  • Koryna Dylewska
    "Victor W. Turner - prekursor antropologii widowisk"
    Relacja z konferencji w Warszawie, 20-21 listopada 2008.
  • Agata Wdowik
    "Moda na obciach - co Polacy robią z kulturą popularną"
    Relacja z konferencji w Elblągu, 17-19 września 2008.

Z warsztatów młodych kulturoznawców

  • Krzysztof Baszton
    Telewizja a komunikacja w przestrzeni domowej. Studium przypadku
    Autor obserwuje wrocławską rodzinę w domowej przestrzeni codziennych doświadczeń. Zasadnicza ich część dotyczy relacji konkretnych osób: pani Eli, jej młodszego syna Pawła, samego badacza oraz sąsiadki – z mediami (telewizor, telefon, komputer). Topografia tych relacji obejmuje typowe mieszkanie w wielorodzinnym bloku oraz ulokowane poza kategorią przestrzeni rozmowy telefoniczne. Istotnymi czynnikami decydującymi o rodzaju interakcji w życiu codziennym są, między innymi, styczność z mediami (ich liczba i rozmieszczenie w domu) oraz indywidualne preferencje użytkowników. Okazuje się, że w konfrontacji doświadczenia medialnego i doświadczenia przeżytego, bezapelacyjnie dominuje – przynajmniej w niektórych przypadkach – to drugie.
  • Jakub Walczak
    Pub „Rejs” jako kultowe miejsce spotkań
    Pub „Rejs” to we Wrocławiu miejsce wyjątkowe. Jako swoisty behaviour setting wyróżnia się na tle innych „knajp”, tym, że wykształcił własną mikrogrupę społeczną. Stali klienci uczestniczą w życiu pubu, mają swoje reguły i rytuały. Prowadzą dziennik pokładowy i rodzaj biblioteki, organizują wystawy obrazów i zdjęć, odczyty poezji, spotkania z ludźmi kultury. Wszystko to pozwala nazwać „Rejs” miejscem kultowym.
do góry