NR 5/2013 - Historie współczesności – Numer specjalny

Szanowny Czytelniku,

obchody zamykające dwudziestolecie istnienia „Kultury Współczesnej” (o kalendarium tych imprez i spotkań informowaliśmy szczegółowo przez cały miniony rok) postanowiliśmy zamknąć pierwszym w dziejach pisma numerem dostępnym wyłącznie i w całości w Sieci. Wychodzimy zatem naprzeciw oczekiwaniom tych czytelników, którzy przedkładają lekturę za pomocą nowych mediów ponad obcowanie z wydaniami papierowymi. Proponując specjalny, piąty numer pisma w całości poświęcony refleksji nad współczesnością, chcemy jednocześnie podkreślić, jak bardzo leży nam na sercu problematyka, do której zobowiązuje nas tytuł kwartalnika. W ten sposób pragniemy uczcić tych wszystkich, którzy zakładali pismo (przypomnijmy: kwartalnik powstał w 1993 roku w kierowanym przez profesora Sława Krzemienia-Ojaka – w ostatnim okresie życia także członka naszej Rady Redakcyjnej – Instytucie Kultury w Warszawie), ale i autorów, którzy ofiarowali mu swoje prace.

Dwadzieścia lat dla pisma – to jeszcze może nie jest spory szmat czasu, ale przecież i niemało zarazem. Wymierzając ten okres konkretami: to 77 numerów kwartalnika, w tym 30 od chwili, kiedy w połowie 2006 roku zaczął się on ukazywać pod egidą Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, i około siedmiuset autorów, tylko w ostatnich latach zaangażowanych w numery o tematyce tak różnorodnej, jak Kulturoznawca w świecie gospodarki, Antropologia rzeczy, Współczesny (post)panoptykon, O designie, Kultury oporu, Jakość w kulturze, Powrót do archiwów, Dźwięk, technologia, środowisko czy Kultura nadmiaru w czasach niedomiaru. To także ciągle nowe działy – „Z warsztatów kulturoznawców”, „Obserwatorium kultury”, „Zapiski antropologiczne”, „Z warsztatu młodych kulturoznawców” – zarówno lepiej służące prezentowaniu samej myśli kulturoznawczej, jak i wzbogacające edytorski profil pisma.

Wśród pomysłodawców problematyki numerów są czołowi reprezentanci środowiska, (między innymi Wojciech Burszta, Ryszard W. Kluszczyński, Marek Krajewski, Sław Krzemień-Ojak, Ewa Rewers, Roch Sulima, Tomasz Szlendak, Anna Wieczorkiewicz). Ale z czasem numery zaczęło podpisywać samodzielnie także grono wybitnych badaczy młodszego pokolenia (między innymi Iwona Kurz czy Mateusz Halawa). Tym samym kwartalnik stał się forum zarówno wymiany, jak i więzi międzypokoleniowej.

Dziś „KW” to już nie tylko kwartalnik będący forum PTK, ale nadto „Mała Kultura Współczesna”, w której od czasu powołania jej do życia (w roku 2010) doktorantki i doktoranci z wielu ośrodków akademickich w Polsce, Anglii i Stanach Zjednoczonych opublikowali ponad 100 artykułów. To także powołana do życia seria Biblioteka „Kultury Współczesnej”, obecna na rynku wydawniczym z czterema prestiżowymi pozycjami: monografią Davida Morleya Przestrzenie domu (2011), pracą zbiorową Emocje w kulturze pod redakcją Małgorzaty Rajtar i Justyny Straczuk (2012) oraz książkami Mieke Bal Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych (2012) oraz W.J.T. Mitchella Czego chcą obrazy? (2013) .

Zostały zakończone prace nad cyfryzacją kwartalnika, co pozwala udostępnić w internecie cały archiwalny dorobek pisma, obejmujący 62 numery sprzed 2010 roku (do pobrania bezpłatnie ze strony „Kultury Współczesnej” w formacie PDF), a także numery archiwalne opublikowane po 2010 roku (poza dwoma najnowszymi).

Nie byłoby tego wszystkiego bez zaangażowania i zrozumienia potrzeby obecności na polskim rynku periodyku kulturoznawczego przez naszego wydawcę – Narodowe Centrum Kultury, a zwłaszcza bez osobistego wsparcia dyrektora Krzysztofa Dudka, któremu winni jesteśmy słowa wdzięczności. Jeszcze jednej osobie należałoby szczególnie gorąco podziękować: dr Zinie Jarmoszuk, dyrektor Departamentu Mecenatu Państwa w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, za to, że pomogła przetrwać chwile trudne, ale i na swoich barkach – dosłownie i w przenośni – przeniosła pismo pod bezpieczne skrzydła.

To fortunny zbieg okoliczności, że jubileusz kwartalnika przypadł na czas II Zjazdu Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, który pod hasłem „Więcej niż obraz. Współczesna kultura i jej badanie” obradował 19–21 września 2013 roku w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (szczegółowo przebieg Zjazdu omawia na łamach numeru Bartosz Raducha). Tym bardziej nie pragnęliśmy uroczystej fety, ale owocnej debaty na tematy żywo interesujące czytelników pisma. I taka wymiana myśli miała miejsce w pierwszym dniu Zjazdu podczas sesji pod hasłem „Historie współczesności”, którą w gronie gości z wielu ośrodków akademickich poprowadził dr Krzysztof Abriszewski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (jej rezultaty przedstawiamy w postaci obszernego stenogramu dyskusji). Szczególnie gorąco witamy na łamach pisma profesor Erikę Fischer-Lichte z Freie Universität w Berlinie, gościa specjalnego Zjazdu, zarazem członka Rady Naukowej „Kultury Współczesnej”, a także grono wybitnych autorów polskich, którzy próbują zmierzyć się z różnymi obliczami „opowieści współczesności”.

Andrzej Gwóźdź

Numer można pobrać stąd (tylko w formacie epub)

Numer dostępny tylko w wersji elektronicznej!

Koncepcja numeru i redakcja naukowa

Anna Zeidler-Janiszewska, Andrzej Gwóźdź, Roman Chymkowski

Recenzenci

prof. Eugeniusz Wilk (Uniwersytet Jagielloński), prof. Stefan Bednarek (Uniwersytet Wrocławski)

Spis artykułów

Historie współczesności

  • Wojciech Józef Burszta
    Wojny kulturowe jako fenomen antropologiczny
    W sytuacji, kiedy tradycyjne wzory życia społecznego ustępują coraz to nowym, alternatywnych pomysłom, jak zorganizować zbiorowy byt w sposób uregulowany normami, ale nie ograniczający autonomii jednostek, rodzą się różne fronty sporów nazywanych wojnami kultur dlatego, że toczą się w rejestrze moralności. Artykuł opowiada o różnych epizodach walk o to, aby nasze przekonania zakotwiczyć w pewności zbiorowo wyznawanych poglądów odnoszących się do tradycji, rodziny, seksualności, popnacjonalizmu i pamięci kulturowej. Analiza antropologiczna cultural wars pokazuje, jak ważny to dzisiaj wymiar skrywanych sporów ideologicznych w imię prawdy rozumianej jako pożądany ład społeczny, którego postulowana odbudowa staje się dzisiaj jedną z wielkich konserwatywnych utopii społecznych.  
  • Andrzej W. Nowak
    Przyszłość nauk o kulturze w kraju półperyferyjnej nowoczesności
     W tekście przedstawiono kondycję projektu nowoczesnego w półperyferyjnej Polsce. Nowoczesność w Polsce to równocześnie problem jej nadmiaru i braku. Pokazano dwuznaczność projektów krytykujących nowoczesność gdy podejmowane są one w kraju półperyferyjnym, w którym trzeba zajmować pozycję obrotową: równocześnie krytyczną i afirmatywną wobec nowoczesności. W tekście przedstawiono postulat uprawiania usytuowanych historycznie badań o kulturze. Autor prpoponuje aby bazą dla takich badań stała się uontologiczniona wersja społeczno-regulacyjnej koncepcji kultury połączona z socjologią historyczną.  
  • Erika Fischer-Lichte
    Poza postkolonializm. Polityka przeplatania się kultur performansu.
    Tekst dotyczy hybrydyzacji kulturowej w kontekście analizy i interpretacji przedstawień teatralnych. Autorka wskazuje w jaki sposób termin „teatr interkulturowy” wraz z dyskursem postkolonialnym budowały od lat osiemdziesiątych XX wieku w Europie pewną ogólnie obowiązującą optykę postrzegania łączenia elementów różnych tradycji teatralnych. Nurt ten, choć znaczący dla badań nad hybrydyzacją, opierał się na binarnym postrzeganiu różnorodnych zjawisk, a co za tym idzie ograniczał sposób myślenia na temat wzajemnych wpływów różnych kultur. W kolejnych częściach tekstu autorka proponuje nową perspektywę analizowania wspomnianego zjawiska, a mianowicie ideę przeplatających się kultur performansu, które przezwyciężają paternalistyczne formy wymiany i emancypują się z postkolonialnych kodów kulturowych. Przeplatanie, zdaniem autorki, zamiast prowadzić do homogenizacji, generuje różnorodność, ale też nowy rodzaj estetyki transformacyjnej, która kształtuje niespotykane zasady współpracy społecznej.  
  • Tadeusz Lubelski
    Do zobaczenia, chłopcy i Pianista – dwie odpowiedzi na dwie różne traumy
    Przedmiotem artykułu jest analiza porównawcza dwóch wybitnych filmów europejskich: Do zobaczenia, chłopcy (1987) Louis Malle’a i Pianista (2002) Romana Polańskiego. Autor pierwszego z nich nawiązał do swego wojennego dzieciństwa bezpośrednio, autor drugiego – pośrednio, poprzez cudzą biografię. Artykuł wyjaśnia tę różnicę używając kategorii zapożyczonych od Dominicka Lacapry. Dla Malle’a wydarzenia wojenne były wydarzeniem traumatycznym, dla Polańskiego – doświadczeniem traumatycznym.  
  • Alicja Kisielewska
    Miejsce i obraz – gry z miejscem w telewizji polskiej
    Przedmiotem refleksji w moim artykule jest telewizja ujmowana jako praktyka wizualna stanowiąca kontynuację kulturowej gry miejsca i obrazu. W epoce nowoczesnej obrazy, dawniej związane z miejscem, straciły swoje miejsca na których były obecne. Dzisiaj dzięki globalnym mediom miejsca zastępowane są obrazami miejsc, które odbieramy na ekranach. Interesuje mnie telewizja jako medium, które pokazuje miejsca geograficzne poprzez audiowizualne obrazy miejsc, ale też tworzy miejsca w obrazie. Proponowany w tekście projekt kulturowo–medialnej topografii wiąże się z pytaniem o strategie telewizyjnego „umiejscawiania”. Spróbuję zastanowić się nad związkiem obrazów telewizyjnych z miejscami na przykładzie świata przedstawianego w polskiej telewizji publicznej, a tym samym nad strategiami zakorzeniającymi widzów w polskich krajobrazach medialnych.  
  • Krzysztof Abriszewski, Ewa Domańska, Ewa Rewers, Roman Chymkowski, Jan Sowa
    Stenogram z sesji jubileuszowej kwartalnika „Kultura Współczesna”
    Stenogram z sesji jubileuszowej kwartalnika "Kultura Współczesna". Udział w niej wzięli: prof. Ewa Rewers (UAM), prof. Ewa Domańska (UAM), dr hab. Jan Sowa (UJ), dr Roman Chymkowski (UW). Dyskusję moderował dr Krzysztof Abriszewski.

Z Warsztatów Kulturoznawców

  • Katarzyna Osior
    Grupa społecznościowa Spotted: BUW jako przykład schematu kulturowego opartego na konstrukcjach językowych
    Aktywność użytkowników portalu społecznościowego Facebook jest źródłem obszernego materiału do analiz, także tych pozwalających uchwycić związki zachowań językowych z praktykami kulturowymi. Moje szczególne zainteresowanie wzbudziły profile typu spotted, które uważam za interesujący przykład wytwarzania się specyficznej społeczności bytującej zarówno w sferze świata realnego, jak i świata wirtualnego oraz wykształcającej na bazie ogólnego systemu językowego własne strategie komunikacji. Badawcze spojrzenie na wypowiedzi użytkowników jednej z grup społecznościowych tego typu – grupy Spotted: BUW – pozwoliło na zaobserwowanie wielu cech paralelności, a wręcz szablonowości. Przyczyny założenia Spotted: BUW, czyli pragnienie wolności, dążenie do braku reguł i chęć uwolnienia się spod wpływu ograniczeń obowiązujących w świecie realnym, szybko przestały uwidaczniać się w konstrukcjach językowych używanych przez internautów. Język odegrał rolę regulatora praw społecznych, co w sposób bezpośredni przełożyło się na kulturowe aspekty spottowania.  

Recenzje i omówienia

  • Kamila Żyto
    Artysta w zwierciadle sztuki
    Recenzja książki Seweryna Kuźmierczyka Księga filmów Andrieja Tarkowskiego (Wydawnictwo „Skorpion”, Warszawa 2012).  
  • Piotr Bogalecki
    Anataomia kinofilii. W stronę antropologii „doznania kinematograficznego"
    Recenzja książki Justyny Budzik  Dotyk światła. O zmysłowym doznawaniu kina (Wydawnictwo Fa-art, Katowice 2012, 176 s.)

Sprawozdania

  • Jarosław Kopeć
    Cyfrowi tubylcy nie istnieją. Sprawozdanie z części sesji plenarnej konferencji „Czas przemian, czas wyzwań: Rola bibliotek i ośrodków informacji w procesie kształtowania kompetencji współczesnego człowieka”
  • Bartosz Raducha
    Sprawozdanie z II Zjazdu Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego

Redakcja językowa i korekta

Anna Matysiak

Tłumaczenie

Joanna Jeśman
do góry