NR 3/2014 - Poszerzenie pola kultury. Sektor publiczny wobec zmian – Poszerzenie pola kultury. Sektor publiczny wobec zmian

Koncepcja tego numeru „Kultury Współczesnej” ma bardzo konkretne odniesienie, wiąże się bowiem ściśle z serią bieżących wydarzeń, które niekoniecznie postrzega się jako współzależne. Wśród nich wymienić należy:

- starania o uzyskanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury (Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Katowice, Lublin, Łódź, Poznań, Szczecin, Toruń, Warszawa, zwycięski Wrocław);
- publikację kolejnych raportów dotyczących stanu lokalnych sektorów kultury (Gdańsk, Kraków, Warszawa, Elbląg itd.), mających – co istotne – silne nastawienie rekomendacyjne i zwracających uwagę nie tylko na lokalne konteksty oraz uwarunkowania, lecz także na tendencje ogólniejsze (np. związane ze zmianą upodobań estetycznych, nastawień konsumpcyjnych, ewolucją stylów życia etc.);
- poprzedzające te publikacje badania nad kulturą, które z jednej strony wymuszały poszukiwanie nowych metod i narzędzi badawczych, a z drugiej (do)prowadziły do wykształcenia nowego języka, nowych metafor, którymi badacze starają się opisywać migotliwą rzeczywistość kulturową.


Do tego należy dodać rekapitulację postanowień i rekomendacji wypracowanych w ramach działań poszczególnych miejskich ruchów na rzecz kultury (sztaby kryzysowe, kongresy kultury, obywatele kultury itp.), coraz częstsze praktykowanie budżetów obywatelskich (m.in. w Warszawie, Poznaniu, Gdańsku, Sopocie, Łodzi, Radomiu), znaczące środki na działania w zakresie kultury, płynące z budżetu Unii Europejskiej, a także – choć na dalszym, uzupełniającym planie – krytyczne analizy podsumowujące społeczne, ekonomiczne i architektoniczne konsekwencje organizacji w Polsce Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej.
Najbardziej istotne okazało się jednak postępujące redefiniowanie takich pojęć oraz zakresów działań, jak kultura, sektor kultury, instytucje kultury, uczestnictwo w kulturze, aktywność kulturalna, ruchy kulturowe, kultura miejska itp. Problematyczność tego redefiniowania polega na tym, że – po pierwsze – odbywa się ono w nowych warunkach, wyznaczanych przez takie „zmienne” analizowane w kolejnych tekstach, jak konkurencyjność, komercjalizacja, kapitalizacja wiedzy, utowarowienie, zanik autonomii kultury, jej instrumentalizacja, festiwalizacja, iwentyzacja czy grantyzacja. Po drugie, proces ten toczy się w sytuacji, gdy dawny język opisu kultury stracił na znaczeniu, adekwatności czy atrakcyjności, ale nowe metafory i kategorie wcale nie są powszechnie akceptowane i nie przez wszystkich rozumiane są tak samo. Prowadzi to czasami do „pojęciowego szumu informacyjnego”, co ma też swoje pragmatyczne skutki (nawet w kręgu osób zawodowo zajmujących się kulturą coraz trudniej o porozumienie i wspólnotę rozumienia fundamentalnych pojęć). To z kolei – po trzecie – musi rzutować na polityki kulturowe. Można powiedzieć, że we współczesnej Polsce są one w procesie ponownego wykształcania się i nawiązywania specyficznych relacji z coraz bardziej zróżnicowanym otoczeniem (edukacyjnym, biznesowym, politycznym, samorządowym, medialnym i… każdym innym). Jedną z najbardziej kluczowych kwestii okazuje się w tym kontekście „niepoliczalność” kultury, a zwłaszcza jej sukcesu. Czy za jego miarę należy uznać liczbę uczestników jakiegoś wydarzenia czy raczej długość jego trwania? Czy znaczące jest zaproszenie wybitnych artystów czy poruszenie ważnych, rezonujących społecznie kwestii? A może kwestie mogą być miałkie, lecz nazwisko winno być „celebryckie”? Czy bardziej liczy się efekt w postaci zaistnienia w mediach czy poprawnie rozliczony grant i sukces buchalteryjny? Ale też czy istotniejsza jest lakoniczna notka lub obrazek w mediach o „wielkiej sile rażenia” czy może obszerna i pogłębiona krytyka, ale w piśmie niszowym?

- tak we wstępie do numeru piszą Waldemar Kuligowski i Cezary Obracht-Prondzyński.

Zdjęcia otwierające poszczególne rodziały książki są autorstwa Bogny Kociumbas

Koncepcja numeru i redakcja naukowa

Waldemar Kuligowski, Lesław Michałowski, Krzysztof Stachura, Piotr Zbieranek

Recenzenci

prof. Grażyna Pawelska-Skrzypek (Uniwersytet Jagielloński), prof. Roch Sulima (Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej w Warszawie).

Spis artykułów

Poszerzenie pola kultury. Sektor publiczny wobec zmian

  • Waldemar Kuligowski, Cezary Obracht-Prondzyński
    Wprowadzenie, czyli dlaczego o poszerzeniu pola kultury?

Poszerzenie pola kultury. Sektor publiczny wobec zmian

  • Agata Bachórz, Krzysztof Stachura
    Socjologia kultury w obliczu „poszerzenia”. W poszukiwaniu języka opisującego kulturę w transformacji
    Artykuł stanowi krytyczną rekonstrukcję współczesnego dyskursu teoretyczno-metodologicznego o kulturze i kulturalnej partycypacji, przy czym ważnym punktem odniesienia prowadzonej analizy jest logika poszerzania się pola kultury oraz sposobów jej studiowania. W tekście znajduje się próba odpowiedzi na pytanie, przy wykorzystaniu jakich paradygmatów i w jakich celach bada się dziś kulturę. Akcent położony też zostaje na zmianę modelu prowadzonych badań oraz specyfikę diagnozowania współczesnych realiów życia kulturalnego. Rozwinięciem tych wątków jest próba spojrzenia na kontekst funkcjonowania instytucji z sektora kultury oraz prowadzących działania o charakterze kulturalnym, a w efekcie tych rozważań – wskazanie na strategie pozainstytucjonalnego kontaktu z kulturą.   Sociology of Culture Toward the “Extension. Looking for Language to Describe Transformations of Culture The text is a reconstruction of the modern theoretical and methodological discourse about culture and cultural participation where the logic of cultural field extension and how its resources are studied is an important reference point of the analysis. The text is an assay to answer the question of with what paradigms and why do we research culture nowadays. The author emphasizes the research model and specificity of modern reality of cultural life. These threads are developed through an assay to look at the context in which cultural institutions function and in effect to show strategies of contact with culture outside the institutions.
  • Jakub Knera, Lesław Michałowski
    Poszerzenie pola kultury – czym jest i gdzie go szukać?
    Artykuł jest rozszerzonym omówieniem jednego z wątków, który pojawił się w raporcie Poszerzenie pola kultury. Diagnoza potencjału sektora kultury w Gdańsku. Jest to opis, wyróżnionych podczas analizy badań gdańskich instytucji kulturalnych, obszarów, w których zachodzą zjawiska mogące służyć za przykład poszerzenia pola kultury. Dotyczy to obszarów nakierowanych na wewnętrzną logikę funkcjonowania instytucji kultury (obszar strukturalny, sektorowy, formuł działania) oraz zorientowanych na zachowania odbiorców (obszar celów oferty i odbioru).   --- Cultural Field Extension – What Is It and Where to Look for It? The text is a widened discussion of one of the threads from Cultural Field Extension Report – The Dignosis of Potential of Cultural Sector in Gdańsk. It is a description of cultural institutions from Gdańsk, which have been distinguished by the report where certain phenomena extending the cultural field were noticed. It regards the areas focused on inner-logic of how cultural institutions function (structure, sectors and operational formulas) and those areas, which are more audience oriented (aims, offer and reception).
  • Sławomir Czarnecki, Cezary Obracht-Prondzyński, Piotr Zbieranek
    Przemyśleć poszerzenie – praktycy i badacze wobec zmian
    Badania zjawiska poszerzenia pola kultury mają - obok wymiaru teoretycznego - także wymiar praktyczny. Artykuł prezentuje wnioski wynikające z badań dla trzech grup mających decydujący wpływ na obecną kondycję sektora kultury. Są to odpowiednio: "ludzie kultury", badacze oraz politycy i urzędnicy. W artykule wskazane zostaje możliwa reakcja – zdaniem badaczy zapewniająca adaptację do nowych warunków –na wpisane w poszerzenie pola kultury zjawiska (takie jak dezinstytucjonalizacja sektora, wielowymiarowa transgresja czy nowe ujęcie kultury w sferze publicznej).   --- Rethinking the Extension – Practitioners and Researchers Regarding Changes Research into cultural field extension has, apart from the theoretical dimension, also the practical dimension. The article presents conclusions drown from research on three groups, which have crucial influence on present condensation of cultural sector. These are “people of culture”: researchers, politicians and civil servants. The article presents possible reaction – which according to researchers might support adaptation of new conditions – to include phenomena such as deinstitutionalization of the sector, multilayered transgression or new perception of culture in public sphere. 
  • Zmiany w kulturze. Poszerzanie, zawężanie czy porowatość pola kultury (dyskusja)
    W dyskusji udział wzięli:Marek Krajewski, Anna Nacher, Cezary Obracht-Prondzyński, Marcn Skrzypek, Aleksandra Szymańska.

Poszerzenie pola kultury. Sektor publiczny wobec zmian. W nawiązaniu do poszerzonego pola kultury

  • Wojciech Kłosowski
    Zmiana w polu kultury: z kim się dogadywać i po jakiemu?
    Zmiana zachodząca obecnie w polu kultury ma charakter żywiołowy i opisująca ją teoria wydaje się nie nadążać za praktyką. Potrzebne jest poprawienia komunikacji między teoretykami a praktykami. Teoretycy muszą zacząć mówić językiem prostym, i zaniechać naginania rzeczywistości do z góry założonych siatek pojęć.  W rozmowie o kulturze partnerem dla kulturoznawców po stronie praktyków powinny być nie „instytucje”, ale „podmioty kultury”, a więc każdy, kto „robi kulturę” w sposób intencjonalny i względnie trwały.   Changes in Cultural Field: Who to Talk to and How? The changes occurring in culture at the moment are exuberant and theory, which describes them, seems not to follow the praxis. There is a dire need for improvements in communication between theoreticians and practitioners. Theoreticians should start using simple language and stop bending reality so that it fits their presupposed theoretical thesis. In conversation about culture the partner for culture experts should not be “cultural institutions” but rather “cultural subjects”, so anybody who “makes culture” in an intentional and rather sustainable way.
  • Kultura a sektor kultury - czy administracja nadąża za zmianą?
  • Izabela Stachurska
    Kultura głodna wiedzy. W jaki sposób zarządzać wiedzą instytucji kultury
    Zarządzanie wiedzą pojawiło się kilka lat temu jako nowa dziedzina wspierającą zarzadzanie firmą i jej kapitałem intelektualnym. Powstało pytanie czy będzie to przejściowa moda, czy przeciwnie – wartościowy system, który wpłynie na konkurencyjność firm. Instytut Adama Mickiewicza, uznając wiedze za jeden z najważniejszych składników swojego kapitału wprowadził pionierski system zarządzania wiedzą w kulturze. Proces okazał trudny i wciąż wymaga znacznych pokładów wyobraźni i determinacji. Paradoksalnie wyzwolił też w IAM  kreatywność i innowację w tworzeniu systemu odpowiadającego potrzebom firmy i wyrafinowanego środowiska. --- “Cultural Hunger for Science. How to Manage Science in Cultural Institutions Knowledge Management appeared some years ago as a field supporting company management and intellectual capital. Many asked whether it would just be a temporary fashion or on the contrary, a valuable system, which might give companies competitive advantage. Adam Mickiewicz Institute recognized knowledge as one of the most important component of their capital introduced a pioneer system of knowledge management in culture. The process turned out very difficult and still requires a lot of imagination and determination. Paradoxically it also released creativity and innovation in creating systems appropriate for companies and sophisticated environments.
  • Waldemar Kuligowski
    Poszerzanie jako problem: Web 2.0, idea partycypacja i pole kultury
    Tekst skupia się na pojęciu i procesie poszerzania, widzianym z kilku perpspektyw. Pierwsza dotyczy Web 2.0 i skupia się na negatywnych aspektach funkcjonowania społeczności sieciowych, a zwłaszcza aktywności internautów. Druga perspektywa omawia ideę partycypacji w zarządzaniu miejskimi budżetami, która często przybiera formę działań pozornych, nastawionych na efekt medialny. Trzecie ujęcie dotyczy natomiast pola kultury. Poszerzanie w tym kontekście oznacza przede wszystkim ekspensję kultury na odmienne pola: polityki, ekonomii, marketingu, zarządzania itp. Jedną z istotnych konsekwencji tego procesu jest postępująca festiwalizacja kultury. Wszystkie trzy opisane zjawiska łaczy nie tylko fakt przekraczania granic między różnymi polami i wymiarami, ale także rozmywanie się oryginalnych idei i zamierzeń. Ostatecznym skutkiem staje się zatem nie tyle poszerzanie strefy wpływów, ale raczej pogłębiająca się entropia. --- Extension as a Problem: Web 2.0, Idea, Participation and Cultural Field The text focuses on the process of extension perceived from a few perspectives. The first concerns Web 2.0. and focuses on negative aspects of web societies functioning with special emphasis on internet users. The second perspective shows how the idea of participatory management of city budgets often turns out to be pretense activities aimed at media effect. The third perspective refers to the field of culture. Extension in this context means most of all the expansion of culture into other fields such as politics, economy, marketing, management etc. One of the most important consequences of the process is developing festivalisation of culture. All three phenomena are related not only in their transgression into other fields and dimensions but also in blurring the original ideas and aims. In the end the effects are visible not in extension of cultural influences but rather in deepening entropy.  
  • Władysław Zawistowski
    Kilka uwag i wątpliwości
    W uwagach do Poszerzania pola kultury zgłaszam wątpliwości dotyczące rozumienia funkcji i roli instytucji kultury, ewaluacji projektów kulturalnych, kryteriów ekonomicznych. Zwracam uwagę na pomijany fakt, iż wszelka aktywność kulturalna opiera się zazwyczaj na budżecie publicznym, choć operuje na całkowicie wolnym rynku. Stąd trudność z poddaniem tego procesu obiektywizacji i duża skala uznaniowości w decyzjach tak urzędników, jak i liderów projektów. Głównym warunkiem „poszerzenia” jest nie tyle zmiana sposobu rozdziału środków, co zwiększenie ich puli – zwłaszcza o środki niepubliczne. ---   Some Remarks and Doubts Within the field of cultural filed extension I raise doubts concerning how functions and roles of cultural institutions, evaluation of cultural projects and economic criteria are understood. I pay special attention to often omitted fact that all cultural activities are based on public budget even though it operates in free market. That is why it is so difficult to objectify the process and that is why civil servants’ and project leaders’ decisions are biased. The main condition for “extending” is not to change the way resources are allocated but rather to widen the envelope so as to include private funding.

Poszerzenie pola kultury. Sektor publiczny wobec zmian. Komunikat z badań

  • Tomasz Szlendak
    Rozładowania, albo jak uniknąć samotnej gry w kręgle w obszarze kultury?
    Prezentowane w tekście badania etnograficzne miały na celu zdiagnozowanie barier w postaci sprzecznych interesów, nieprzejrzystych reguł prawnych, nieformalnych „regulacji” (niejasnych, w różnym stopniu dla wszystkich graczy) oraz specyficznych kompetencji pracowników publicznych, obywatelskich oraz rynkowych instytucji i organizacji działających w sferze kultury w pięćdziesięciu gminach województw pomorskiego, warmińsko-mazurskiego i kujawsko-pomorskiego, utrudniających skuteczną współpracę przy realizacji przedsięwzięć kulturalnych. Tekst prezentuje remedia na brak kooperacji międzysektorowej proponowane przez samych badanych. Jest uporządkowanym katalogiem form rozładowania konfliktu międzysektorowego w polu kultury lokalnej. --- Diffusion, or How to Avoid Solitary Bowling within Cultural Field / The ethnographic research presented in the text was aimed at diagnosing barriers such as conflict of interests, unclear regulations, informal “regulations” (unclear to all parties to a different degree) as well as specific competences of public workers, social and market institutions and organizations operating within cultural field in 50 municipalities of pomorskie, warmińsko-mazurskie and kujawsko-pomorskie regions, which hinder efficient cooperation in cultural events organization. The text presents remedies to lack of inter-sector cooperation proposed by the examined themselves. It is a concise catalogue of forms to diffuse inter-sector conflict within the filed of local culture.  

Poszerzenie pola kultury w opinii praktyków. Rozmawia Jakub Knera

  • Jakub Knera, Iwona Zając
    Praca od podstaw z kulturą
  • Jakub Knera, Joanna Orlik
    Instytucje kultury w dobie transformacji
  • Jakub Knera, Marcin Śliwa
    Kultura a zmiana społeczna
  • Jakub Knera, Marta Białek-Graczyk
    Animator potrzebny od zaraz
  • Jakub Knera, Patrycja Medowska, Jacek Kołtan, Paweł Golak
    Jakim językiem mówić, aby trafić do współczesnego odbiorcy?

O autarkii raz jeszcze

  • Anna Wieczorkiewicz
    Odzyskiwanie miejsca podróży
    Artykuł omawia sposoby narracyjnego tworzenia peryferii w literaturze podróżniczej oraz  przemiany w wykorzystaniu motywów przejmowanych z literatury etnograficznej, opartych o kategorie przestrzenne (takie jak centrum i peryferie). Wskazuje  też na modyfikacje  sensów ewokowanych przez topikę podróży (takich jak wolność, przekraczanie granic).  Odniesione to zostaje  do ogólnych tendencji kulturowych w sferze mobilności. Podstawą analizy są wybrane współczesne książki z polskiej literatury podróżniczej, w których aktualizowany jest topos drogi do Indii.
  • Emmy Godwin Irobi
    Core and Periphery Nations: Imperative for Cooperation in Preventing New Security Threats in Africa
    This paper tries to provide an over view of the new security threats confronting African states. It also identifies their linkage to spates of conflict weakening the effectiveness of the states to perform efficiently. Furthermore it discusses the capacity of states in peripheral Africa to prevent such complex security issues. The non-traditional security problems when inspired by inarticulate governance always become a source of threat and trigger for national or even regional conflicts. Addressing these non-traditional security challenges with an effective instrument of administration will help prevent spillovers of these security problems across borders.

Z warsztatów kulturoznawców

  • Małgorzata Pawłowska
    Narracja a muzyka. O globalnym „efekcie narratologicznym” I jego konsekwencjach w myśli o muzyce
    W artykule podjęta została problematyka współczesnej narratologii, przede wszystkim – narratologii muzycznej. Autorka zdaje relację z ekspansji kategorii narracji i jej migracji z teorii literatury do innych dziedzin, przedstawia stan rozwijającej się dynamicznie na świecie w ostatnich latach narratologii i podejmuje próbę odpowiedzi na pytania: w jaki sposób narracja stała się „megakategorią”? czym jest narracja? czy utwory muzyczne mogą być narracjami? Jeśli tak, co różni narracje muzyczne od narracji literackich? --- Narration vs. Music. About the Global “Narratological Effect” and Its Consequences within Musical Thought The article concerns modern narratology mostly musical narratology. The author reports on the expansion of category of narration and it’s migration from literary theory to other fields, depicts the state of fast developing in recent years narratology and assays to answer the questions: How narration has become mega-category? Can musical pieces be a narration? If yes, how is musical narration different to literary narration?

Recenzje

  • Rafał Koschany
    O czym opowiadają foto-teksty?

Obserwatorium Kultury

  • Michał Bargielski, Katarzyna Kalinowska, Katarzyna Kułakowska
    Animator w cytadeli
    Tekst jest propozycją typologii animatorów kultury w odniesieniu do sposobów pełnienia przez nich społecznej roli wyznaczanej animacji. Odwołujemy się do kryteriów różnicujących środowisko animatorów takich jak: stosunek do oficjalnej polityki władz wobec animacji i działalności społeczno-kulturalnej; budowania relacji z Innym; oraz skali podejmowanych działań. Wyróżniamy i opisujemy figury animatorów: Kaowców, Myśliwych, Chuliganów, Botaników, Sadowników i Siewców. Przywołujemy podziały, które pojawiały się podczas obrad na NieKongresie Animatorów Kultury oraz wypowiedzi uczestników spotkania. --- Animator at the Citadel The text proposes a typology of culture animators in relation to the ways they play their public role. We refer to the criteria, which differentiate animators’ environments such as: the relation to the official policy towards animation and socio-cultural activity; building relation with Others; the scale of undertaken activities. We distinguish and describe figures of animators: Culture and Educational, Hunters, Hooligans, Botanists, Growers and Seeders. We invoke distinctions made during the proceedings of Non-Congress of Culture Animators by meeting participants.  

Prawo do kultury

  • Bożena Gierat-Bieroń
    Prawo do kultury: nowy obszar aspiracji obywatelskich
    Artykuł stanowi próbę analizy konceptu Narodowego Centrum Kultury i Wrocławia – Europejskiej Stolicy kultury 2016 o nazwie „Prawo do kultury”. Artykuł ma za zadanie wykazać, że rodzący się w Polsce projekt wpisania „Prawa do kultury” do Protokołu Dodatkowego Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Rady Europy jest de facto symbolem tworzenia się nowego obszaru aspiracji obywatelskiej. Kultura znajduje się w szeregu krajowych i międzynarodowych aktach prawnych. Jednakże nie przypisano jej dotychczas statusu „prawa podstawowego”, czyli takiego prawa, które organicznie przysługuje każdemu człowiekowi. Akcja wpisania „prawa do kultury” do Protokołu Dodatkowego Konwencji wskazuje na potrzebę potwierdzenia więzi aksjologicznej Europejczyków, na narodziny nowego typu integralnego i międzynarodowego obywatelstwa oraz na wzmożoną w Europie potrzebę samoorganizowania się jednostek wokół wspólnych tematów, do jakich należy system prawny opisujący kulturę. --- The Right to Culture: New Field of Citizen AspirationsThe article is an assay to analyze the concept “The Right to Culture” coined by the National Science Center and Wrocław – the European Capitol of Culture 2016. The article is going to show that the project of including “The Right to Culture” to the Additional Protocol of the European Convention of Human Rights and Fundamental Freedoms, which is developing in Poland, is in fact the symbol of creating new filed of social aspirations. Culture appears in many national and international acts but so far it has never been included in the status of “fundamental rights”, which means the right, which is organically inhered to every person. The project of including “the right to culture” to the Additional Protocol of the Convention indicates the need to acknowledge the axiological tie of Europeans, and the birth of new integral and international citizenship as well as the increased need to self organize around common topics, which include the system describing culture.    

Sprawozdania

  • Emilia Wieczorkowska
    Po co humanistyce biologia? Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Biological Turn. Idee biologii w humanistyce współczesnej (Uniwersytet Śląski w Katowicach, 22–23 maja 2014 roku)
    Biological Turn. What do Humanities need Biology for? Report from National Scientific Conference Biological Turn. Ideas of Biology in Modern Humanities (Silesian University, 22nd-23rd May 2014)

Redakcja językowa i korekta

Anna Matysiak (pl), Mark Juszczak (eng), Jacek Siminski (eng)

Tłumaczenie

Joanna Jeśman
do góry