NR 2/2015 - Od animacji lektury do animacji kultury – Od animacji lektury do animacji kultury

Bujnie rozwijająca się w Polsce animacja kultury to dziś wiele lat doświadczeń konkretnych działań, ale także wyrastającej z nich refleksji teoretycznej. W tym kontekście kultura pojmowana jest na sposób antropologiczny – jako całokształt tego, co tworzą komunikujący się ze sobą ludzie. Celem proponowanego zbioru artykułów jest refleksja nad tym, jaką rolę w tej dziedzinie mają do odegrania państwowe instytucje kultury. Największą i najbardziej skomplikowaną siecią takich instytucji jest w Polsce sieć bibliotek publicznych, których rola polega nie tylko na gromadzeniu i udostępnianiu publikacji odpowiadających potrzebom danej społeczności, ale także na animacji kultury lokalnej.

Chcielibyśmy skonkretyzować tę skądinąd szczytną ideę, stawiając pytanie o to, w jaki sposób podstawowe działanie tego rodzaju instytucji, a więc animacja lektury, jest narzędziem, pretekstem bądź środkiem do twórczego działania w lokalnej społeczności z uwzględnieniem jej kulturowej specyfiki (wykluczeni, mniejszości, tradycje regionalne etc.). Nasze spojrzenie skupia się na bibliotekach, ale problem stawiamy szerzej – co wiedza antropologiczna pozwala nam powiedzieć o kulturotwórczej roli takich instytucji (zwłaszcza państwowych instytucji kultury), które nie są popularnym przedmiotem dociekań antropologów czy kulturoznawców. Publikowane wyniki ilościowych i jakościowych badań współczesnej polskiej kultury czytelniczej budzą emocje wynikające z dotknięcia ważnych punktów zbiorowej samowiedzy Polaków; analiza dyskursu animacji lektury w Polsce jest dobrym sposobem na obnażenie dynamiki i napięć rządzących tą sferą rzeczywistości.

- ze wstępu dra Romana Chymkowskiego, autora koncepcji numeru.

 

Numer będzie dostępny na początku sierpnia 2015.

Koncepcja numeru i redakcja naukowa

Roman Chymkowski

Recenzenci

Zostaną przedstawieni w numerze 1/2016

Spis artykułów

Od animacji lektury do animacji kultury

  • Roman Chymkowski
    Od animacji kultury do animacji lektury
    Wstęp do numeru / From animation of reading to animation of culture
  • Weronika Parfianowicz-Vertun
    O tych, którzy „nie czytają, by czytać mógł ktoś”. Figura „nieczytania” w dyskusjach o czytelnictwie i programach promocji czytelnictwa
      1.        Tekst stanowi próbę nowego spojrzenia na zawód bibliotekarza i przyjrzenia się jego historycznej ewolucji. Stawia tezę o dokonującym się w ostatnich dekadach powrocie do źródeł – bibliotekarze niczym ich XIX-wieczni protoplaści stają się grupą coraz bardziej zróżnicowaną i wykonującą szeroki wachlarz zadań. Autorzy posługując się zagranicznymi przykładami rozważają sensowność wyróżniania odrębnej profesji bibliotekarskiej która jest rodzajem usługi informacyjnej świadczonej różnym grupom odbiorców. W artykule omówiono także wyniki prac zespołu roboczego powołanego na podstawie porozumienia miedzy Biblioteką Narodową a Instytutem Badań Edukacyjnych, który miał określić wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne niezbędne do wykonywania zadań bibliotekarskich we wszystkich typach książnic.         About those who “do not read so that others could”. “Non-reading” discourse in discussions regarding the readership and the programmes, the aim of which is to promote reading.     The article covers an excerpt of the discussions covering the issue of reading - a set of statements, which gained the working name of “non-reading discourses”, discourses in case of which the level of reading is low, and not only is this a primary problem - “non-reading” additionally constitutes the core rhetorical figure of the statement. The article tries to answer the questions pertaining the cultural involvement within the “non-reading majority” discourse. Secondly, the text examines the manifestation of social inequality and class divisions expressed through that discourse. The author also discusses the status of reading in the discourse, and its impact on effectiveness and reach of the initiatives, the aim of which is to promote reading. 
  • Maja Chacińska
    Biblioteki publiczne i ich rola w krajach nordyckich – rozwijanie demokracji poprzez promocję czytelnictwa
    Kraje skandynawskie mają wysoki współczynnik czytelnictwa a także więcej regularnych czytelników niż z Polska, na przykład w 2012 roku w Polsce regularnie książki czytało 11% obywateli, a w Szwecji 40%. W krajach skandynawskich ciągle są grupy, które czytają mniej (na przykład chłopcy i mężczyźni) a wskaźnik czytelnictwa tak, jak w całej Europie maleje rządu tych krajów wspierają projekty wspierające czytanie poprzez przeznaczanie środków na projekty, z których mogą korzystać biblioteki, samorządy oraz organizacje pozarządowe i połączenie. Celem artykuły jest analiza wspierania czytelnictwa przez rządy w Danii, Norwegii i Szwecji oraz wykorzystywania funduszy rządowych przez biblioteki publiczne i organizacje pozarządowe. W artykule zostanie również opisany system bibliotek oraz niektóre czynniki kulturowe i historyczne, które przyczyniły się do wysokiego wskaźnika czytelnictwa w Skandynawii.    Nordic States and their Public Libraries – Good Practice in Readership Building  Scandinavia countries have very good high readership numbers and more regular readers compared to Poland, for example in Poland in 2012 the number of regular readers was 11%, while in Sweden it was almost 40%. As there are still groups where readership is weaker (e.g. boys and men) and book readership in general decreases even in Scandinavia, the governments of these countries support readership-building activities assigning special funds, which libraries, municipalities and non-governmental or social organisations can use for projects. The purpose of the article is to analyse how the Danish, Norwegian and Swedish states support readership and how the funds are used by public libraries and NGOs. The article will also explore the system of the libraries and some cultural and historical factors explaining high readership numbers in Scandinavia.  
  • Joanna Cieloch-Niewiadomska
    Szkoła nieczytania
    W artykule przedstawiłam związki między niskim poziomem czytelnictwa wśród Polaków a sposobem uczenia czytania i literatury w szkole wynikającym z podstawy programowej do języka polskiego. Posługując się m.in. badaniami socjologicznymi i psychologicznymi oraz analogicznymi dokumentami z krajów europejskich przedstawiłam szeroki kontekst zjawiska nieczytania (problem kanonu lektur, interpretacji), korzyści wynikające z czytania oraz postulaty wprowadzenia zmian w podstawie programowej, przede wszystkim uczynienia lekcji polskiego warsztatami czytania dla przyjemności.   1.       Non-reading School The article presents the relationships between the fact that the Poles do not read a lot and the way in which reading and literature are presented at schools, resulting from the basic teaching curriculum utilized when teaching Polish as the native tongue. By using, inter alia, sociological and psychological research, along with analogous documents from the European countries, the article is able to showcase the wide context of the non-reading phenomenon (selection of compulsory readings, interpretation), benefits stemming from reading and the suggestions related to the teaching curriculum in order to transform the Polish classes into workshops, the aim of which would be to teach the students to read for their pleasure.
  • Michał Chlebicki
    Biblioteki publiczne jako kapsuły czasu
    W późno nowoczesnym społeczeństwie biblioteki są postrzegane głównie jako centra dostępu do kultury bądź też centra nowoczesnych technologii. Biblioteki pełnią również funkcję miejsc spotkań lokalnej społeczności. Natomiast z punktu widzenia kondycji jednostek w późnej nowoczesności kluczową może stać się rola bibliotek jako „kapsuł czasu” – miejsc gdzie zbiera i opracowuje się informacje na temat lokalnej historii i lokalnego dziedzictwa, a przez to będących ważnym ogniwem w konstruowaniu lokalnej tożsamości, dających możliwość zakorzenienia jednostek w lokalnej wspólnocie.   Public Libraries – Capsules of Time The late-modern society views the libraries mainly as the culture-access points or as the modern technology centres. The libraries also play a role of a location where the local communities meet up. From the point of view of the condition of the individuals in the late modernity, the libraries viewed as a time-capsule may have a key value here. This concept suggests that a library is a place where the information pertaining the local history and local heritage is being collected. Thus, a library constitutes an important link in construction of the local identity, because it offers a possibility for the individuals to have their roots deeply embedded within the local community.  
  • Magdalena Łokieć
    Jak rozpocząć życie z książką? Pierwsza książka mojego dziecka a promocja książki wśród najmłodszych w innych krajach
    W artykule przedstawione i sproblematyzowane zostało jedno z działań Fundacji ABC XXI – Cała Polska Czyta Dzieciom: „Pierwsza Książka Mojego Dziecka” oraz program jej rozdawnictwa wśród nowo narodzonych dzieci. Akcja ta zestawiona została z jej zagranicznym odpowiednikiem, jakim jest brytyjski program Bookstart wraz z jego międzynarodowymi wariacjami. Porównanie charakterów tych działań zarówno w zakresie organizacyjnym, jak i ideowym pozwala na wnioskowanie o założeniach i celach stojących za przedstawionymi formami promowania książki i czytelnictwa wśród dzieci od najmłodszych lat.   How can one begin his life with a book? The first book for my child - promotion of books among the youngest in other countries. The present article presents and analyses one of the initiatives undertaken by the ABC XXI Fouindation - Cala Polska Czyta Dzieciom [All Poles Read for Their Children]: “Pierwsza Książka Mojego Dziecka” [My Child’s First Book], and the distribution programme related to the newborns. This initiative is compared with its foreign counterpart - the British Bookstart Programme and its international varieties. The comparison of these initiatives makes it possible, both within the scope of idea, as well as within the scope of organization, to draw conclusions pertaining the assumptions and goals related to the presented forms of promotion of books and reading, among the youngest readers.

Humanistyka dziś - dyskusja redakcyjna

  • Redakcja
    Od redakcji
    W ostatnich miesiącach humaniści coraz śmielej zabierają głos w publicznej debacie dotyczącej przyszłości dyscypliny. Sygnalizują swoje zdanie nie tylko przez pisma protestacyjne, manifesty i zawieszane na murach uniwersytetów czarne flagi, wskazujące na zagrożenia instytucjonalne i systemowe, lecz również przez wskazywanie w tekstach krytycznych pól sporów i dyskusji. Nie ulega wątpliwości, że o humanistyce polskiej i jej obecności w świecie nauki należy dyskutować. Czy humanistyka podporządkuje się sposobom oceniania podpowiadanym przez dziedziny nauk ścisłych i technicznych? Czy jej wymogiem powinna być modna ostatnio „aplikacyjność”? Czy, wobec globalizującego się świata teorii, mamy do zaoferowania oryginalne koncepcje badawcze? Czy też skazani jesteśmy jedynie na podporządkowanie się kolejnym „modom” naukowym? Poza tymi wielkimi pytaniami stawiane są także mniejsze, lecz równie istotne: o sposoby prowadzenia badań i wypowiadania ich wyników, pamiętając, że – wbrew temu, co twierdzą ci, którzy rolę humanistyki lekceważą – nie są one „niewinne”, mają bowiem moc oddziaływania na codzienny świat kultury, ekonomii i technologii. Pozostając w pełni świadomymi wagi poruszanych problemów, wprowadzamy na łamy „Kultury Współczesnej” przestrzeń wymiany opinii i zdań. Inauguruje ją dyskusja wokół tekstu profesor Izabelli Bukraby-Rylskiej, w której głos zabrali dr hab. Krzysztof Moraczewski (UAM) i dr hab. Aleksandra Derra (UMK). Dziękujemy dyskutantom, że zechcieli w niej uczestniczyć i zachęcamy polskich i zagranicznych akademików do nadsyłania kolejnych głosów, dzięki którym moglibyśmy poszerzyć dyskusję.       Humanities Today - Introduction  Throughout the last couple of months, those who are involved in humanities are more and more deeply involved in the public debate covering the future of the discipline. Not only do these people make their points through protest realized in a form of documents, manifests and black flags symbolizing the systemic dangers, hanged on the walls of the Universities, but also through indicating the fields of discussion and conflicts within their critical works. There is no doubt here - global presence of the Polish humanities needs to be discussed. Are the humanities going to act in line with science, within the scope of the ways of assessment implemented by their disciplines? Should “applicability” be the main requirement for the humanities? Can we, in the light of the globalization related to the theories, offer original research concepts?  Or are we only limited to following the scientific “trends”? Besides these grand questions, ones of less significance are also asked. The additional issues include the ways of carrying out the research and expressing the results. Contrary to the opinions of those who do not treat the humanities in a serious way, these have a great impact on the world of culture, economy and technology. Being fully aware of the significance of the problematic areas mentioned above, we are introducing a space within which the opinions may be exchanged, on the pages of the “Kultura Współczesna” [Contemporary Culture] journal. This area is initiated by a discussion of the text written by professor Izabella Bukraba-Rylska, which is carried out by professor Krzysztof Moraczewski (University of Poznan) and Dr. Litt. Aleksandra Derra (University of Torun). We would like to thank the participants of our discussion. We encourage the members of the Polish and the foreign academia to be involved, in order to widen the scope of the dialogue.  
  • Izabella Bukraba-Rylska
    Humanistyka współczesna: od hermeneutycznego „rozumienia” do somatycznego „doświadczenia”
    Współczesna humanistyka stoi przed koniecznością zmiany paradygmatu: z nauki zajmującej się interpretacją kultury, na badanie, w jaki sposób jest ona doświadczana. Tym samym zasady hermeneutyki będą musiały ustąpić przed założeniami, które już nie w świadomości, ale w cielesności człowieka upatrują źródeł poznania. Obiektem poznania staną się więc znaczenia nie „mentalne”, lecz „fizyczne”, a dzięki temu dokonać się może postulowany coraz częściej zwrot neonaturalistyczny, czyli zakwestionowanie zasadności zwrotu neopozytywistycznego.     1.       Contemporary humanities: from hermeneutic “understanding” to somatic “experiencing”   Contemporary humanities are on the verge of change of its paradigm. From a science the aim of which is to interpret the culture, it is to be transformed into a research discipline studying the way in which culture is experienced. Thus, the hermeneutic rules will have to be replaced by the assumptions which look for the sources of cognition not in awareness but in the corporeality of the human beings. “Physical”, not “mental” meanings would be treated as the objects of cognition - thanks to that the neo-naturalism may become the mainstream of the humanities, meaning that the neo-positivism would be questioned.   
  • Krzysztof Moraczewski
    Współczesność humanistyki
    Contemporary humanities
  • Aleksandra Derra
    Laboratorium myślenia współczesnej humanistyki. Na marginesie tekstu Izabelli Bukraby-Rylskiej
    Laboratory of thought of the contemporary humanities Referring to the articlee by Izabella Bukraba-Rylska
  • Izabella Bukraba-Rylska
    Odpowiedzi na komentarze

Z warsztatów kulturoznawców

  • Iwona Grodź
    Analogowe i cyfrowe… Casus twórczości Zbigniewa Rybczyńskiego
    Tematem artykułu są zmiany w odbiorze dzieła filmowego związane z rodzajem medium. Ogólnie pojęte różnice między: analogowością i cyfrowością. Przykładem podejścia do tych przewartościowań jest natomiast: Traktat o obrazie wydany w 2008 roku - rodzaj manifestu programowego polskiego zdobywcy Oskara za film krótkometrażowy Tango – Zbigniewa Rybczyńskiego.       Analog and digital - Case of art by Zbigniew Rybczynski The article covers the changes in perception of the cinematic art, depending on the type of the medium used to carry the content. The work also discusses the general differences between analogue and digital character of the movies. Treaty on image [Traktat o obrazie] constitutes one of the examples of approach to these revaluations - it is a specific manifest issued by the Polish Oscar winner, who won the statuette for his short movie - Zbigniew Rybczynski.
  • Marta Zimniak-Hałajko
    Ruch w sercu systemu. Oburzenie i okupacja jako strategie komunikacyjne polskiego Ruchu Oburzonych
    Artykuł niniejszy jest próbą rekonstrukcji historii Ruchu Oburzonych w Polsce (2011-2013). Autorka – badaczka ruchów społecznych od ponad dekady – prezentuje historię warszawskiej (najbardziej aktywnej) grupy Ruchu Oburzonych, którą badała przy zastosowaniu metody uczestniczącej. Historia ruchu zostaje poddana antropologicznej analizie i osadzona w szerszym kontekście społecznym. Przedstawione zostają społeczne korzenie i skutki działania Ruchu Oburzonych (zarówno dyskursywne, jak i instytucjonalne). Szczególną uwagę poświęca autorka wymiarom stosowanej przez ruch strategii okupacji oraz rodzajom i funkcjom emocjonalnej ekspresji w ruchu. Analiza Ruchu Oburzonych służy refleksji na temat roli czasu, przestrzeni, podmiotowości oraz emocjonalnej pracy we współczesnych procesach komunikacyjnych i więziotwórczych.       The Movement in the Heart of the System. Indignation and Occupation as a Social Strategies The article is dedicated to anthropological presentation of the history of Indignants Movement in Poland (autumn 2011 – summer 2013). The author, being a researcher of social movements since more than ten years, presents the entire history of most active in Poland Warsaw Indignants Movement group, that was explored using participant observation method. The history of the movement – a rather brief sequence of spontaneous urban events and communication activities – is shown in a broader social context. The article focuses on the origins of movement, its social outcomes (both institutional and discoursive) and place among other social movements in Poland. The author identifies a variety of roles the Indignants Movement: integrative, cognitive, symbolic and socializing ones. A special attention is paid to social strategies of occupation and expression of emotions. For evaluation of efficiency of these strategies the author refers to theories of social communication and emotional labor. The current analysis of Indignants Movement allows to pose the question about political dimensions of alternative concepts of space, time and participation (or refusal of the latter).
  • Przemysław Czapliński
    Oś Północ – Południe. Mapa performatywna „z geograficznym położeniem niekorzystnym zacznijmy wreszcie walczyć Polski”
    Esej przedstawia proces krystalizowania się osi Północ-Południe w polskiej wyobraźni kulturowej omawianej na przykładzie literatury ostatniego ćwierćwiecza (1986-2014). Funkcją nowej osi jest stworzenie alternatywy dla myślenia o Polsce w układzie Wschód-Zachód. Tradycyjna oś pozioma ogranicza dyskurs wyobraźni do lęku przez Wschodem i konieczności naśladowania Zachodu, podczas gdy reorientacja mapy ku Północy stawia przed polską wyobraźnią zadanie wymyślenia własnej nowoczesności. North-South Axis. Performative map with an “unbeneficial geographical location of the ‘let’s start the fight’ Poland”  The Essay presents the process within which the North-South axis is created in the Polish cultural imagination, described on the basis of the literature of the last quarter of the Century (1986-2014). The new axis’ function is to create an alternative way of thinking about Poland, in the East-West layout. The traditional horizontal axis limits the discourse of imagination down to fear from the East and the urge to follow the Western trend, while reorientation of the map towards North poses a challenge for Poles – they need to create their own modernity.

Omówienia

  • Piotr Zańko
    Recenzja książek Raperzy kontra filomaci i Antologia Polskiego Rapu
    Recenzja książek: Tomasz Kukołowicz, Raperzy kontra filomaci, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2014, 442 s.Dominika Węcławek, Marcin Flinta, Tomasz Kleyff, Andrzej Cała, Kamil Jaczyński, Antologia Polskiego Rapu, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2014, 493 s.
  • Wojciech Jaracz
    W poszukiwaniu internetowego dowcipu
    Do numeru drukowanego pisma wkradł się błąd - tekst mgra Wojciecha Jaracza został opublikowany pod nazwiskiem dra hab. Piotra Grochowskiego. Za tę pomyłkę obu zainteresowanych - zarówno autora jak i prof. Grochowskiego - Redakcja serdecznie przeprasza. Pełne sprostowanie ukaże się w numerze 3/2015 kwartalnika "Kultura Współczesna".   Recenzja książki Russell Frank, Newslore: Contemporary Folklore on the Internet, University Press of Mississippi, Jackson 2011, 224 s.  
  • Marek Wołyński
    Łącząc naukę ze sztuką.
    Recenzja książki: Patricia Leavy, Method Meets Art: Art-Based Research Practice, The Guilford Press, New York 2015, 334 s.

Redakcja językowa i korekta

Redakcja językowa: Edyta Tomczyk / ushuaia Korekta: Bartosz Raducha

Tłumaczenie

Jacek Siminski
do góry